Trên quê hương xã Hưng Nguyên Nam (tỉnh Nghệ An), đền Xuân Hòa không chỉ là một công trình tín ngưỡng lâu đời mà còn là địa chỉ đỏ, nơi in đậm dấu ấn của phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh 1930 – 1931. Mỗi viên gạch, mỗi thước đất nơi đây đều gợi nhắc về khí thế hào hùng, về những hi sinh bất khuất của hàng nghìn nông dân trong một cuộc đấu tranh bi tráng, rung chuyển cả chính quyền thực dân ngày 12/9/1930.

Hệ thống di tích Xô viết Nghệ Tĩnh luôn được Đảng, Nhà nước và nhân dân quan tâm bảo vệ, trùng tu, tôn tạo. Nhân dịp kỷ niệm 95 năm ngày Xô viết Nghệ Tĩnh (12/9/1930-12/9/2025) để ghi nhận, tôn vinh và phát huy giá trị di sản Xô viết Nghệ Tĩnh, cụm di tích tiêu biểu cho phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh tại Nghệ An gồm 9 di tích thành phần đã được xếp hạng cấp Quốc gia đặc biệt.

Yên Thành là vùng đất cổ, từ rất sớm đã có nhiều dòng họ tìm đến đây để khai hoang, lập làng. Đến thời Hậu Lê, vùng đất này đã trở thành nơi quần tụ đông vui, trù phú với những cánh đồng màu mỡ, là vựa lúa của vùng Bắc Trung Bộ mang đậm đặc trưng của nền văn minh lúa nước. Cũng chính vì vậy mà Yên Thành đang lưu giữ kho tàng di sản phong phú với 20 di tích đã được xếp hạng cấp tỉnh và Quốc gia và nhiều loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian đặc sắc như: Dân ca ví giặm, chèo, tuồng và nghệ thuật trình diễn trống tế. 

Dựa vào các di vật tìm thấy tại các địa điểm khảo cổ học kể từ khi M. Colani khai quật vào năm 1930-1931, cho đến nay đã hơn 95 năm phát hiện và nghiên cứu, các nhà khoa học khẳng định văn hóa Quỳnh Văn là một trong ba trung tâm gốm sớm ở Việt Nam. Các nhà nghiên cứu cho rằng sự nảy sinh gốm ở ba trung tâm: Đa Bút, cái Bèo và Quỳnh Văn gắn liền với sự thay đổi về môi trường sống, phương thức kinh tế khai thác hải sản. Đó là đặc điểm của quá trình đá mới hóa vùng đồng bằng ven biển nước ta.

Mộ gạch là một loại hình di tích khảo cổ quan trọng trong nghiên cứu lịch sử khu vực Bắc và Bắc Trung Bộ Việt Nam giai đoạn 10 thế kỷ đầu Công nguyên. Sự xuất hiện, phát triển và biến đổi của loại hình kiến trúc này phản ánh không chỉ những thay đổi trong tập quán mai táng mà còn có thể liên quan đến quá trình giao lưu văn hóa, tổ chức xã hội và mạng lưới cư trú – giao thông trong từng giai đoạn lịch sử. Tại Nghệ An, các phát hiện mộ gạch đã được ghi nhận ở một số địa điểm thuộc khu vực Nam Lộc, Nam Kim, núi Chung, … trong đó có những trường hợp phân bố gần lưu vực sông Lam.

Làng Vạc, tên một xóm nhỏ nằm dưới chân một quả núi thuộc vùng đồi núi rừng rậm của huyện Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An cũ nay thuộc phường Thái Hòa, tỉnh Nghệ An. Di tích Làng Vạc là tên gọi chung cho các địa điểm Xóm Làng và Xóm Đình thuộc Làng Vạc, xã Nghĩa Hòa, thị xã Thái Hòa, tỉnh Nghệ An. Di tích được phát hiện năm 1972 và đã được thăm dò, khai quật với tổng diện tích 1264m2 qua các năm 1972, 1973, 1980, 1981, 1990, 1991, 1999, với nhiều đợt khai quật và nghiên cứu trên một diện tích lớn.

Xã Cẩm Xuyên là đơn vị hành chính mới của tỉnh Hà Tĩnh, được thành lập năm 2025 trên cơ sở sáp nhập 3 đơn vị hành chính cũ, gồm: thị trấn Cẩm Xuyên, xã Cẩm Quang và xã Cẩm Quan. Nơi đây được biết đến là vùng quê có bề dày truyền thống lịch sử, văn hóa và cách mạng. Qua các thời kỳ lịch sử nối tiếp, người dân nơi đây luôn phát huy tinh thần yêu nước, đoàn kết, ý chí kiên cường không quản ngại hi sinh, gian khổ để đóng góp sức người, sức của vào sự nghiệp đấu tranh giành độc lập, xây dựng và bảo vệ quê hương, đất nước. 

Trong tiến trình lịch sử đấu tranh cách mạng của quê hương Nghệ An, mỗi vùng đất, mỗi làng quê đều ghi dấu những người con đã hiến dâng trọn tuổi xuân, sức lực và cả cuộc đời cho sự nghiệp đấu tranh giành độc lập, tự do của dân tộc. Tiêu biểu trong số đó là đồng chí Lương Tiến Tình, người con của làng Nhân Bồi, xã Bạch Ngọc, với lòng yêu nước, ý chí kiên cường và niềm tin son sắt vào cách mạng.

         Trong hoạt động bảo tàng hiện đại, hiện vật không chỉ được nhìn nhận như một vật thể cần sưu tầm, bảo quản và trưng bày, mà còn được xem là một nguồn tư liệu lịch sử có khả năng chuyển tải những câu chuyện về con người, vùng đất và những biến đổi của xã hội theo thời gian. Giá trị của hiện vật vì thế không chỉ nằm ở chất liệu, niên đại, kỹ thuật chế tác hay giá trị mỹ thuật, mà còn được hình thành từ mối quan hệ giữa hiện vật với không gian lịch sử nơi nó được phát hiện.

Ngày 19 tháng 12 năm 1946, trước dã tâm xâm lược trở lại của thực dân Pháp, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ra Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến. Lời kêu gọi ấy vang lên như lời thề thiêng liêng của cả dân tộc: “Thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ”. Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến đã thổi vào lòng người dân Việt Nam một tinh thần thép, cháy lên lòng căm thù đối với thực dân Pháp của hàng triệu người Việt Nam, quyết hy sinh thân mình để giành lại độc lập dân tộc. Đây chính là yếu tố vô cùng quan trọng, là xuất phát điểm cơ bản cho mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam.

Nghệ thuật Tuồng (Hát bội) là một hình thức sân khấu kịch hát truyền thống mang tính ước lệ, tượng trưng cao. Trong cấu trúc tổng thể của một vở diễn, trang phục không đơn thuần là y phục che thân hay phụ kiện biểu diễn, mà nó còn đóng vai trò là "ngôn ngữ thị giác" trực tiếp mã hóa địa vị xã hội, phẩm cấp, tính cách tâm lý và thần thái nhân vật. Tại Nghệ An, vùng đất Diễn Châu từng là một trong những trung tâm sinh hoạt tuồng dân gian sôi nổi vào cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX. Việc Bảo tàng Nghệ An - Xô Viết Nghệ Tĩnh tiếp nhận bộ trang phục Tuồng cổ từ gia đình bà Phạm Thị Nghị có ý nghĩa quan trọng, bổ sung vào kho hiện vật di sản sân khấu và mở ra những góc nhìn giá trị về kỹ nghệ may thêu truyền thống địa phương.