7581516

Đồng chí Nguyễn Công Hân sinh năm 1904 tại làng Đa Thọ, tổng Đặng Sơn, phủ Anh Sơn (nay là xã Yên Xuân) tỉnh Nghệ An. Đồng chí là con trai của cụ Nguyễn Công Cước và là hậu duệ đời thứ 12 của dòng họ Nguyễn Công[1], dòng họ nổi tiếng giàu truyền thống yêu nước và khoa bảng tại địa phương. Thủy tổ của dòng họ là cụ Nguyễn Công Khôi, vị quan thanh liêm thời Lê Trung Hưng, người đã có công khai khẩn đất hoang, lập nên làng Đa Thọ trù phú.

Lớn lên trong cảnh đất nước bị thực dân Pháp đô hộ, chứng kiến Nhân dân lầm than dưới ách áp bức phong kiến tay sai, đồng chí sớm nung nấu tinh thần phản kháng. Sự bất công của chế độ sưu cao thuế nặng và nỗi nhục mất nước đã hun đúc trong đồng chí ý chí cách mạng mãnh liệt, giúp đồng chí sớm tiếp cận các tư tưởng tiến bộ và nhanh chóng đứng vào hàng ngũ những người yêu nước.

         Phong trào đấu tranh tại Anh Sơn bước sang giai đoạn mới vào tháng 9/1929 khi đồng chí Nguyễn Phong Sắc – Ủy viên Trung ương Đông Dương Cộng sản Đảng, phụ trách Trung Kỳ về địa phương triệu tập hội nghị thành lập Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng đầu tiên tại Xuân Dương, gồm 7 đồng chí do đồng chí Phan Thái Ất làm Bí thư.[2]

Sự ra đời của chi bộ không chỉ thúc đẩy việc hình thành các tổ chức quần chúng mà còn thổi bùng ngọn lửa yêu nước trong lòng người thanh niên Nguyễn Công Hân. Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời ngày 03/02/1930, Tỉnh ủy Nghệ An cử cán bộ chỉ đạo thành lập Phủ ủy lâm thời Anh Sơn vào cuối tháng 3/1930 do đồng chí Trần Du (tức Thái, Nghệ) làm Bí thư. Các cơ sở cộng sản nhanh chóng chuyển hướng tổ chức và tích cực kết nạp những hội viên ưu tú. [3]

Nhận thấy sự nhiệt thành và năng nổ của Nguyễn Công Hân, các đảng viên tiền bối đã tin tưởng giao cho đồng chí phụ trách công tác giao liên. Trong giai đoạn sơ khai đầy gian khó, đồng chí đã trở thành mạch máu nối liền liên lạc giữa Chi bộ Xuân Dương với Tổng ủy Đặng Sơn và các cơ sở cách mạng lân cận.[4] Bất chấp sự kiểm soát gắt gao của mật thám và lính đồn, đồng chí đã mưu trí vượt qua bao vòng vây để truyền tải tài liệu, chỉ thị của Đảng đến với quần chúng. Nhờ những đóng góp xuất sắc đó, tháng 3/1931, được sự giới thiệu của đảng viên Nguyễn Công Nhiệm, đồng chí Nguyễn Công Hân vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam.

Với bản lĩnh và uy tín của mình, đồng chí được Chi bộ giao trọng trách làm Đội trưởng Đội Xích vệ đỏ địa phương. Tháng 3/1931, tại đình làng Yên Lĩnh, dưới sự chỉ đạo của Phủ ủy Anh Sơn và Tổng ủy Đặng Sơn, đồng chí cùng các đảng viên đã vận động Nhân dân biến sự kiện chính quyền phong kiến tổ chức lễ “rước cờ vàng” và phát “thẻ quy thuận” thành một cuộc biểu tình thị uy rầm rộ, làm phá sản hoàn toàn ý đồ của kẻ địch. Dưới sự chỉ huy quyết đoán của đồng chí, Đội Xích vệ đỏ đã trở thành công cụ bạo lực cách mạng sắc bén để bảo vệ quần chúng và trừng trị bọn tay sai gian ác.

Tiêu biểu vào cuối tháng 4/1931, đồng chí Nguyễn Công Hân trực tiếp dẫn đầu Đội Xích vệ tổ chức vây bắt bọn bang tá tổng, thu giữ toàn bộ triện bạ, khế ước của lý trưởng các làng Xuân Dương và Yên Lĩnh rồi đem đốt cháy giữa vòng vây reo hò của Nhân dân.

Đến ngày 02/5/1931, đồng chí tiếp tục chỉ huy lực lượng phối hợp cùng đoàn phu bao vây nhà Phó tổng Đặng Sơn, tịch thu lúa gạo của địa chủ để cứu tế cho dân nghèo đang đứt bữa, vừa giúp Nhân dân vượt qua nạn đói vừa khẳng định uy thế tuyệt đối của chính quyền cách mạng. Thừa thắng xông lên, đồng chí chỉ huy đội Xích vệ tấn công đồn Yên Lĩnh, tiêu diệt và làm bị thương nhiều binh lính tay sai, làm rung chuyển bộ máy kìm kẹp của địch.

Sự lớn mạnh của phong trào khiến thực dân Pháp lo sợ tột độ. Ngày 20/5/1931, chúng phái 50 lính khố xanh về đóng đồn ở đình Yên Lĩnh và tăng cường đàn áp. Để đáp trả, ngày 21/5/1931, Tỉnh ủy Nghệ An tổ chức biểu tình trên quy mô toàn phủ. Địch xả súng vào đoàn người trước đồn Yên Lĩnh làm 5 người chết và nhiều người bị thương. Đến ngày 22/5/1931, thực dân Pháp tiếp tục điều động thêm binh lực đàn áp. Cục diện trở nên cực kỳ khó khăn khi cuối tháng 10/1931, kẻ địch phát hiện cơ quan Phủ ủy Anh Sơn và Tỉnh ủy Nghệ An, liên tục mở các đợt càn quét lớn. Đến tháng 11/1931, địch truy lùng ráo riết các cán bộ chỉ huy, buộc một số đồng chí phải rút vào Lèn Voi bảo toàn lực lượng. 

Đỉnh điểm là ngày 06/11/1931, đồng chí Nguyễn Công Hân cùng các đồng chí Cao Xuân Quế, Trần Văn Ngọ bị địch bắt và giải về đồn Yên Lĩnh. Ngày 14/11/1931, đồng chí bị chuyển đến Nhà lao Kim Nhan, và đến đầu tháng 12/1931 bị đưa về Nhà lao Vinh giam giữ.[5] Biết đồng chí là người chỉ huy, thực dân Pháp đã dùng mọi thủ đoạn tra tấn tàn bạo hòng khuất phục, nhưng đồng chí vẫn giữ vững tư thế người chiến thắng, kiên quyết không khai báo và tranh thủ vận động, giữ vững tinh thần cho các đồng chí khác.

Ngày 26/12/1931, thực dân Pháp kết án đồng chí 5 năm tù giam và bắt đày đi Lao Bảo (Quảng Trị).[6] Tuy nhiên, do chịu nhiều nhục hình tra tấn dã man, đồng chí Nguyễn Công Hân đã trút hơi thở cuối cùng tại Nhà lao Vinh khi chưa kịp thực hiện chuyến lưu đày, hy sinh ở tuổi 27 độ tuổi thanh xuân đẹp nhất của đời người.

Ảnh: Bằng Tổ quốc ghi công Liệt sĩ Nguyễn Công Hân

Sự ra đi của đồng chí Nguyễn Công Hân là tổn thất lớn cho Chi bộ Đảng và Nhân dân địa phương, để ghi nhận sự hy sinh vô cùng cao cả cho sự nghiệp đấu tranh cách mạng và giải phóng dân tộc, ngày 11/12/1963, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 255/TTg truy tặng Bằng Tổ quốc ghi công, công nhận đồng chí Nguyễn Công Hân là Liệt sĩ. Ngày 29/8/2011, Tỉnh ủy Nghệ An đã ban hành Quyết định số 727-QĐ/TU công nhận đồng chí Nguyễn Công Hân là “Cán bộ hoạt động cơ sở, tham gia hoạt động cách mạng năm 1931”.

Cuộc đời đồng chí Nguyễn Công Hân là tấm gương sáng về lòng trung thành vô hạn với Đảng và Nhân dân, làm nức lòng thế hệ hôm nay trên con đường tiếp bước lý tưởng, rèn luyện để xây dựng quê hương Nghệ An ngày càng giàu mạnh, văn minh.

Cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí Nguyễn Công Hân là một tấm gương kiên trung để các thế hệ cán bộ, đảng viên, thế hệ trẻ, con cháu học tập và noi theo./.