7581781

          Trong hoạt động bảo tàng hiện đại, hiện vật không chỉ được nhìn nhận như một vật thể cần sưu tầm, bảo quản và trưng bày, mà còn được xem là một nguồn tư liệu lịch sử có khả năng chuyển tải những câu chuyện về con người, vùng đất và những biến đổi của xã hội theo thời gian. Giá trị của hiện vật vì thế không chỉ nằm ở chất liệu, niên đại, kỹ thuật chế tác hay giá trị mỹ thuật, mà còn được hình thành từ mối quan hệ giữa hiện vật với không gian lịch sử nơi nó được phát hiện.

         Đối với Bảo tàng Nghệ An – Xô viết Nghệ Tĩnh, việc nghiên cứu những hiện vật có nguồn gốc trực tiếp từ địa phương càng có ý nghĩa đặc biệt. Mỗi hiện vật là một mắt xích nối không gian trưng bày với không gian lịch sử thực tế; đồng thời góp phần làm phong phú nhận thức của công chúng về lịch sử lâu dài của vùng đất Nghệ An, trong đó có quá trình hình thành đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội và những truyền thống lịch sử đã tạo nên nền tảng của phong trào cách mạng sau này.

        Đôi bình gốm men trắng được bác Lê Đình Thiều - nguyên là cán bộ Bảo tàng sưu tầm năm 1971 tại khu vực Phà Thẩm Thuồi thuộc xã Lục Dạ, huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An (nay là xã Môn Sơn, tỉnh Nghệ An), là một trường hợp tiêu biểu. Hiện vật hiện đang được lưu giữ tại kho Bảo quản cơ sở số 7 của Bảo tàng Nghệ An – Xô viết Nghệ Tĩnh, mang ký hiệu BTNA 1884/SS.509. 

BTNA1884/SS.509

Đôi bình có dáng cao, thân phình, cổ ngắn, miệng loe rộng chân đế thấp. Trên vai có bố trí 4 quai có hình lá đề cách điệu cùng 4 núm nổi, tạo thành hệ thống trang trí dối xứng.

           Toàn thân hiện vật có phủ một lớp men trắng ngà, hơi ánh xanh. Bề mặt men tương đối nhẵn bóng; xương gốm chắc, cho thấy sản phẩm được tạo tác và nung ở nhiệt độ tương đối cao. Sự kết hợp giữa dáng bình, hệ thống quai, núm nổi và màu men tạo nên một chỉnh thể vừa có tính thực dụng vừa có giá trị thẩm mỹ.

             Bình gốm có niên đại thời Lê, khoảng thế kỷ XVII- XVIII.

           Ở góc độ mỹ thuật, các quai hình lá đề cách điệu và núm nổi không chỉ làm tăng tính trang trí mà còn tạo điểm nhấn cho thân bình. Sự cân đối trong bố cục cho thấy người thợ không chỉ quan tâm đến công năng chứa đựng mà còn chú ý đến hình thức sản phẩm. Đây chính là một đặc điểm đáng chú ý của đồ gốm truyền thống: công năng và thẩm mỹ không hoàn toàn tách biệt mà cùng tồn tại trong một sản phẩm phục vụ đời sống.

Một trong những yếu tố làm nên giá trị đặc biệt của đôi bình gốm này là địa điểm phát hiện. Đôi bình gốm men trắng được phát hiện tại phà Thẩm Thuồi (trước thuộc xã Lục Dạ, huyện Con Cuông; nay là xã Môn Sơn, tỉnh Nghệ An) là một hiện vật mang giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa và mỹ thuật. Giá trị nổi bật của cổ vật này không chỉ nằm ở chất liệu hay kỹ thuật chế tác, mà được cộng hưởng sâu sắc từ chính không gian nơi nó được tìm thấy, tạo nên sợi dây kết nối sinh động giữa quá khứ và hiện tại.

Trong lịch sử, phà Thẩm Thuồi nói riêng và vùng đất Con Cuông nói chung giữ vị trí chiến lược trong mạng lưới giao thông đường thủy và đường bộ vùng thượng lưu sông Lam. Nơi đây từng là điểm nút giao lưu, vận động của con người và hàng hóa giữa miền xuôi và miền núi. Việc một đồ chứa đựng bằng gốm có kích thước tương đối lớn, cấu tạo bền chắc xuất hiện tại bến phà này gợi mở khả năng hiện vật đã trực tiếp tham gia vào đời sống sinh hoạt, vận chuyển và trao đổi thương mại của cư dân bản địa.

Điều đáng chú ý là dù được tìm thấy ở một địa bàn miền núi, đôi bình gốm lại mang những đặc trưng của dòng gốm có trình độ kỹ thuật chế tác cao. Sự hiện diện này là minh chứng rõ nét cho việc các sản phẩm thủ công tinh xảo không chỉ được sử dụng tại nơi sản xuất mà đã vươn xa theo các mạng lưới thương mại. Điều này góp phần phá vỡ quan niệm về sự biệt lập của miền Tây Nghệ An, đồng thời khẳng định luôn có sự giao lưu kinh tế, văn hóa chặt chẽ giữa khu vực đồng bằng và miền núi. Đây cũng là cứ liệu quan trọng để giới chuyên môn tiếp tục nghiên cứu về mạng lưới lưu thông đồ gốm ở Nghệ An và khu vực Bắc Trung Bộ.

Đối với công tác giáo dục và phát huy giá trị di sản tại Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh, đôi bình gốm còn đóng vai trò là cầu nối quan trọng giữa lịch sử văn hóa địa phương và lịch sử cách mạng, giúp cán bộ bảo tàng truyền tải chân thực những câu chuyện về đất, người và truyền thống giao thương của xứ Nghệ.