7581523

Mở đầu

Bảo tàng Nghệ An – Xô Viết Nghệ Tĩnh thành lập ngày 23/5/2025 trên cơ sở hợp nhất hai bảo tàng lớn của tỉnh là Bảo tàng Nghệ An và Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh, có nhiệm vụ nghiên cứu, sưu tầm, bảo quản, trưng bày các tài liệu, hiện vật tiêu biểu về lịch sử tự nhiên và lịch sử xã hội của tỉnh Nghệ An và phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh. Hiện nay, bảo tàng Nghệ An – Xô Viết Nghệ Tĩnh đang lưu giữ và bảo quản khoảng 48.000 tư liệu, hiện vật, và là nơi duy nhất của tỉnh Nghệ An đang lưu giữ 01 sưu tập trống đồng ( gồm 05 hiện vật) và 03 cổ vật đã được công nhận là bảo vật quốc gia. Đây là những tư liệu vô cùng quý giá, phản ánh bề dày truyền thống lịch sử văn hóa lâu đời của mảnh đất, con người xứ Nghệ.

Trong kỷ nguyên số, bảo tàng không chỉ là là một địa chỉ tham quan, học tập, nghiên cứu đáng tin cậy, mà còn là nơi sở hữu các giá trị di sản văn hóa, từ đó quảng bá lan tỏa mạnh mẽ bản sắc văn hóa địa phương, thu hút công chúng rộng rãi, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

I. Công tác truyền thông quảng bá giá trị di sản văn hóa xứ Nghệ tại Bảo tàng Nghệ An – Xô Viết Nghệ Tĩnh

1.1  Những kết quả đạt được

Có thể nói, trong những năm gần đây, được sự quan tâm đầu tư của lãnh đạo tỉnh và ngành văn hóa, Bảo tàng Nghệ An - Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh đang từng bước “lột xác”. Bảo tàng đang trở thành một điểm đến với trải nghiệm văn hóa số hiện đại được nhiều các bạn trẻ lựa chọn, tương tác và chia sẻ trên mạng xã hội.

Có thể xem không gian trải nghiệm số “Nghệ An – đất và người” là điểm nhấn nổi bật trong hành trình chuyển đổi số của bảo tàng. Du khách có cơ hội khám phá văn hóa xứ Nghệ bằng nhiều ứng dụng công nghệ hiện đại như:  Công nghệ 3D mapping, công nghệ trải nghiệm thực tế ảo VR, Công nghệ hỏi đáp AI, Cảm biến không chạm Leapmotion và có chạm (Touch-Enabled Interactive Display). Đến với không gian này, thay vì chỉ đứng quan sát qua lớp kính, người xem có thể trực tiếp “ chạm” vào bảo vật quốc gia và hiện vật quý thông qua màn hình cảm ứng, tìm hiểu thông tin chi tiết hay khám phá từng góc nhìn bằng công nghệ mô phỏng 3D.

Không chỉ dừng lại ở việc số hóa hình ảnh, công nghệ thực tế ảo VR còn giúp người xem “bước vào” không gian lịch sử. Chỉ với một chiếc kính VR, du khách có thể trải nghiệm cảnh sắc quê hương, thưởng thức những câu hò ví giặm Nghệ Tĩnh  hay hòa mình vào bối cảnh lịch sử như đang diễn ra trước mắt. Những công nghệ này cho phép người xem cảm nhận di sản văn hóa xứ Nghệ mà không bị giới hạn bởi không gian, thời gian.

Những Kiosk tương tác đa điểm tích hợp lượng dữ liệu đã được số hóa , số hóa 3D về di tích lịch sử, văn hóa, địa lý, ẩm thực xứ Nghệ,... giúp việc tra cứu thông tin trở nên nhanh chóng và sinh động hơn. Chính sự chuyển đổi biến di sản từ "hiện vật tĩnh" thành "trải nghiệm động" đã mang lại hiệu quả rất đáng ghi nhận, giúp lượng khách tham quan đến Bảo tàng tăng gấp nhiều lần, gần 60.000 lượt khách, trong đó phần lớn là giới trẻ.

Từ các dữ liệu được số hóa (2.000 trang tư liệu, 5.614 hình ảnh được số hóa 2D; 349 hiện vật số hóa 3D) bảo tàng đã sử dụng nguồn tài nguyên này để xây dựng thành một số sản phẩm truyền thông như các trưng bày online, các video clip ngắn để truyền thông về di sản địa phương trên các phương tiện thông tin đại chúng, nhất là các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok. Ngoài trang website chính thức : http://baotangngheanxovietnghetinh.vn và 02 trang fanpage: Bảo tàng Nghệ An – Xô Viết Nghệ Tĩnh ( có 6k lượt theo dõi) và Chuyên trang Xô Viết Nghệ Tĩnh ( có gần 4k lượt theo dõi), tài khoản TikTok: Bảo tàng xứ Nghệ thường xuyên đăng tải video, bài viết về sự kiện, nhân vật lịch sử, lễ hội truyền thống... Năm 2025, cập nhật kết quả số người tiếp cận các hoạt động của bảo tàng trên facebook: 303.400.000; Lượt truy cập: 65.100.000; Theo dõi mới: 1.200; Website: 7.445.907 lượt truy cập; hơn 20 bài viết đăng trang trên các báo; Tiktok: 62 bài. Bảo tàng đã ứng dụng và đa dạng hóa các giải pháp truyền thông để truyền tải những thông điệp ý nghĩa, đưa các hoạt động giáo dục của mình đến với nhiều đối tượng công chúng khác nhau.

Các hoạt động truyền thông quảng bá về làng nghề, trò chơi – đồ chơi truyền thống của tỉnh được Bảo tàng giới thiệu trên facebook luôn được công chúng ủng hộ nhiệt tình. Có những hoạt động trải nghiệm như “ Hoa của đất”, “ Có hẹn với Ông Trăng”, “ Hưng sắc vùng cao” “ Đèn rối trông trăng”... đơn vị đăng tải chương trình và mở đường link đăng ký trên Fanpage chưa đầy 01 giờ đã có hàng trăm lượt người tham gia, tạo hiệu ứng truyền thông, lan tỏa rất tốt.  Nhờ hiệu quả của kênh truyền thông “ không mất tiền” này mà lượng du khách biết đến các hoạt động của bảo tàng nhiều hơn.

Bên cạnh đó, thông qua việc tổ chức cuộc thi “ Tìm hiểu di sản văn hóa Nghệ An năm 2025”  dành cho đối tượng là học sinh THCS tại xã Yên Thành vừa qua, bảo tàng đã giúp các em học sinh trở thành những chủ thể tích cực trong việc tìm hiểu và lan tỏa di sản trên nền tảng mạng xã hội qua phần thi Video clip giới thiệu về di sản quê hương được đăng tải trên trang của Bảo tàng Nghệ An – Xô Viết Nghệ Tĩnh sử dụng hình thức hashtag, tính lượt like, share để tranh giải thưởng “ Quảng bá”. Cách làm này tạo ra không gian mở để tương tác, thu hút được sự quan tâm của công chúng ở địa phương, có những nhà trường, dòng họ rất nhiệt tình hưởng ứng, kêu gọi con cháu dòng họ trên mọi miền Tổ quốc vào tương tác. Nhờ vậy mà di sản của xứ Nghệ được lan tỏa rộng rãi hơn .

Dẫu chỉ là những kết quả nhỏ bé, chưa tương xứng với sự quan tâm và kỳ vọng của lãnh đạo tỉnh, ngành nhưng là sự nỗ lực, học hỏi không ngừng của cán bộ bảo tàng trong quá trình làm quen với công nghệ để quảng bá, giáo dục di sản địa phương và giới thiệu hoạt động của bảo tàng trên môi trường số.

 Từ thực tiễn công tác truyền thông, quảng bá di sản văn hóa xứ Nghệ tại Bảo tàng Nghệ An- Xô Viết Nghệ Tĩnh có thể khẳng định rằng công nghệ và truyền thông hiện đại chính là công cụ giúp di sản văn hóa trở nên hấp dẫn, sống động  và “lan tỏa” một cách nhanh hơn, rộng rãi và mạnh mẽ hơn. Đồng thời cũng nhờ vào việc chú trọng vào công tác truyền thông quảng bá trên hệ sinh thái số mà Bảo tàng Nghệ An – Xô Viết Nghệ Tĩnh được biết đến và trở nên gần gũi hơn với công chúng trẻ tuổi. Nhờ đó lượng khách đến với bảo tàng ngày một đông hơn, năm sau cao hơn năm trước.

1.2 Tồn tại, hạn chế

Tuy nhiên, xét về tổng thể hoạt động truyền thông quảng bá di sản văn hóa xứ Nghệ của Bảo tàng Nghệ An – Xô Viết Nghệ Tĩnh vẫn còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của công chúng, đặc biệt là giới trẻ và công chúng người nước ngoài, cụ thể:

- Do thiếu thiếu sự kết nối, hợp tác với các nhà làm phim, nhà sáng tạo nội dung số nên các sản phẩm như video ngắn, story, infographic hoặc livestream đơn vị làm ra còn đơn điệu, kỹ thuật, hình ảnh chưa đẹp và chưa lan tỏa được như mong muốn.

- Trang web của bảo tàng thường là thông tin một chiều, ít có tương tác và phản hồi từ người dùng, vì vậy việc nắm bắt nhu cầu, thị hiếu để cải thiện nội dung rất hạn chế.

- Nguồn nhân lực để làm truyền thông tại bảo tàng đều chưa được đào tạo về truyền thông, công nghệ số hoặc kỹ năng sáng tạo nội dung. Trong khi đó, muốn tăng cường quảng bá di sản trên nền tảng số đòi hỏi đội ngũ cán bộ không chỉ có kiến thức chuyên sâu về bảo tàng học mà còn phải làm chủ công nghệ số, quản trị dữ liệu và xây dựng nội dung số. Đây quả thực là cái khó chung của các bảo tàng công lập, không riêng gì bảo tàng Nghệ An – Xô Viết Nghệ Tĩnh.  Hiện tại, bảo tàng đã thành lập “ Tổ truyền thông ” nòng cốt từ những viên chức trẻ của phòng “ Trưng bày, Truyền thông và Giáo dục”  vừa nắm nội dung trưng bày cốt lõi của bảo tàng vừa tiếp cận nhanh với công nghệ. Các bạn trẻ này tự học, tự đào tạo lẫn nhau và tận dụng các công cụ thiết kế miễn phí hoặc chi phí thấp (như Canva, CapCut,...) để thiết kế, xây dựng video.

II. Những giải pháp chủ yếu về truyền thông quảng bá giá trị di sản văn hóa và xây dựng thương hiệu bảo tàng

1.     Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục nhận thức

Đẩy mạnh tuyên truyền về vai trò, giá trị, sự cần thiết của quảng bá giá trị  văn hóa, tiềm năng địa phương qua hệ sinh thái truyền các phương tiện truyền thông số, mạng xã hội.  Khi người dùng nhìn những không gian đẹp, thấy cổ vật 3D lạ hoặc nghe câu chuyện hay trên mạng, họ sẽ nảy sinh tò mò, muốn được đến bảo tàng xem hiện vật thật bên ngoài.

2. Ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số để quảng bá di sản

Khối di vật mà các bảo tàng đang lưu giữ là nguồn tài nguyên, nguồn dữ liệu quan trọng để truyền cảm hứng, tạo động lực cho sự kết nối, giao lưu quốc tế, giúp tiến trình phát triển và hội nhập quốc tế của đất nước diễn ra thuận lợi và hiệu quả hơn. Vì vậy, cần tiếp tục quan tâm đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị để tiếp tục xây dựng cơ sở dữ liệu số, số hóa 3D các tài liệu, hiện vật tiêu biểu của địa phương để làm cơ sở lưu trữ và khai thác, phát huy giá trị. Đồng thời có giải pháp để bảo đảm an toàn dữ liệu và quyền sở hữu trí tuệ khi đưa các sản phẩm, nhất là sản phẩm truyền thông đặc thù của bảo tàng trên môi trường số.

3. Đào tạo nguồn nhân lực

Trong bối cảnh truyền thông hiện đại, nhân lực truyền thông bảo tàng cần được đào tạo và  đào tạo lại để có khả năng vừa hiểu biết chuyên sâu về văn hóa, lịch sử, vừa thành thạo kỹ năng truyền thông số và tư duy sáng tạo nội dung theo thị hiếu công chúng. Để làm được điều này, đề nghị các cơ sở giáo dục  tổ chức các khóa học online, các lớp ngắn hạn theo từng kỹ năng cụ thể để cán bộ bảo tàng nói riêng, ngành văn hóa nói chung  có thể đảm bảo vừa học vừa làm.

Kết luận

Truyền thông là một cầu nối để các hoạt động giáo dục di sản văn hóa đến gần hơn với công chúng và truyền cảm hứng, giúp cho công chúng hình thành ý thức trân trọng, bảo vệ di sản. Đồng thời, thông qua quá trình trao đổi, tương tác nhiều chiều giữa bảo tàng, công chúng, báo chí…, bảo tàng có cơ hội nắm bắt nhu cầu công chúng, từ đó, có những định hướng nâng cao chất lượng hoạt động giáo dục di sản. Trong thời đại công nghệ số ngày nay, hoạt động truyền thông chính là công cụ hữu hiệu của Bảo tàng Nghệ An – Xô Viết Nghệ Tĩnh trong việc thực hiện các mục tiêu, chiến lược phát triển của mình, trong đó có mục tiêu: xây dựng thương hiệu, khẳng định là điểm tham quan đáng tin cậy, không thể thiếu trong hành trình về xứ Nghệ./.