7547626

Đồng chí Trịnh Quang Khuê (1893–1976) sinh tại tổng Quảng Yên, huyện Thụy Nguyên, phủ Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa (nay thuộc làng Yên Trường, xã Thọ Lập, tỉnh Thanh Hóa). Đồng chí sinh ra trong một gia đình có truyền thống yêu nước và tinh thần cách mạng. Cha là ông Trịnh Đỉnh Khả, một thầy thuốc Đông y nổi tiếng trong vùng; mẹ là bà Lưu Thị Thả, người phụ nữ giàu đức hy sinh và lòng nhân ái. Môi trường gia đình cùng truyền thống quê hương đã góp phần hình thành ở đồng chí lòng yêu nước, ý thức dân tộc và sự đồng cảm sâu sắc với cuộc sống cơ cực của nhân dân lao động dưới ách thống trị của thực dân, phong kiến.

Ngay từ khi còn trẻ, đồng chí Trịnh Quang Khuê đã sớm tiếp cận những tư tưởng tiến bộ và nuôi dưỡng khát vọng đấu tranh giải phóng dân tộc. Năm 1927, Chi hội Thanh niên Yên Trường được thành lập dưới sự chỉ đạo của đồng chí Nguyễn Mậu Sung và do đồng chí Lê Văn Sỹ làm Chi hội trưởng. Từ đây, phong trào yêu nước tại địa phương phát triển mạnh mẽ. Thông qua các tổ chức như Hội Truyền bá Quốc ngữ, Hội Thể dục thể thao, Hội Bát âm..., tư tưởng cách mạng từng bước được tuyên truyền sâu rộng trong quần chúng nhân dân.

Tháng 8/1928, đồng chí Trịnh Quang Khuê được đồng chí Lê Văn Sỹ giác ngộ cách mạng và tham gia nhiều hoạt động đấu tranh chống áp bức, bóc lột ở địa phương. Đồng chí tích cực vận động nhân dân đấu tranh chống cường hào, lý trưởng, đòi trả lại ruộng đất công và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân. Bên cạnh đó, đồng chí còn tham gia tuyên truyền xóa bỏ các hủ tục mê tín dị đoan, mở rộng tổ chức Hưng nghiệp xã nhằm gây dựng nguồn kinh phí và xây dựng cơ sở liên lạc cho phong trào cách mạng.

Nhờ vị trí kín đáo, thuận lợi cho việc cất giấu tài liệu và bảo đảm an toàn khi hoạt động bí mật, ngôi nhà của đồng chí Trịnh Quang Khuê đã trở thành một trong những địa điểm hội họp của các thanh niên yêu nước trong vùng. Đây cũng là nơi diễn ra nhiều hoạt động tuyên truyền, tổ chức lực lượng và chuẩn bị cho phong trào cách mạng ở địa phương.

Ngày 22/7/1930, Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của khu vực Thọ Xuân được thành lập, đánh dấu bước phát triển mới của phong trào cách mạng địa phương. Cùng với các đảng viên và quần chúng cách mạng, đồng chí Trịnh Quang Khuê tích cực tham gia công tác tuyên truyền, xây dựng cơ sở quần chúng và tổ chức các hoạt động đấu tranh chống áp bức, bóc lột.

Đặc biệt, khi làng Yên Trường được lựa chọn làm địa điểm tổ chức Hội nghị thành lập Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa, đồng chí được giao nhiệm vụ bảo vệ, phục vụ và chăm lo nơi ăn ở cho các cán bộ cách mạng. Sự đóng góp thầm lặng nhưng quan trọng của đồng chí đã góp phần bảo đảm an toàn cho hội nghị, một sự kiện có ý nghĩa đặc biệt đối với phong trào cách mạng của tỉnh.

Hưởng ứng cao trào cách mạng 1930–1931 và phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh, đồng chí Trịnh Quang Khuê cùng các đồng chí Lê Văn Sỹ, Trịnh Quang Lịch và nhiều quần chúng cách mạng tổ chức treo cờ Đảng, rải truyền đơn, tuyên truyền đường lối cách mạng và vận động nhân dân đấu tranh đòi quyền lợi dân sinh, dân chủ. Dưới sự tác động mạnh mẽ của phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh, các cuộc đấu tranh chống sưu cao, thuế nặng, chống cường hào áp bức và đòi chia lại công điền diễn ra sôi nổi tại Yên Trường cũng như nhiều địa phương trong huyện. Qua thực tiễn hoạt động, đồng chí ngày càng khẳng định vai trò của một người chiến sĩ cách mạng kiên trung, gắn bó mật thiết với nhân dân.

Cuối năm 1930, trước sự phát triển mạnh mẽ của phong trào cách mạng, chính quyền thực dân, phong kiến đã mở các đợt khủng bố trắng nhằm đàn áp lực lượng cách mạng. Trong đợt đàn áp này, đồng chí Trịnh Quang Khuê cùng nhiều cán bộ, đảng viên ở địa phương bị bắt, đồng chí bị kết án 3 năm tù giam tại Nhà lao Thanh Hóa. Đến tháng 3/1931, đồng chí Trịnh Quang Khuê bị đưa đi đày qua nhiều nhà tù: nhà tù Lao Bảo (Quảng Trị) và nhà tù Buôn Ma Thuột với số tù 1525. Tại nhà tù Buôn Ma Thuột, đồng chí bị nhốt vào xà lim, bị tra tấn hết sức dã man, chân tay luôn bị gông cùm, xiềng xích. Mặc dù phải chịu nhiều gian khổ trong lao tù, đồng chí vẫn giữ vững khí tiết của người cộng sản, kiên định lý tưởng cách mạng và không khuất phục trước mọi hình thức tra tấn của kẻ thù.

Sau khi mãn hạn tù vào tháng 4 năm 1934, đồng chí trở về quê hương nhưng tiếp tục bị chính quyền thực dân quản thúc chặt chẽ. Vượt qua những khó khăn đó, đồng chí vẫn bí mật tham gia gây dựng phong trào cách mạng tại địa phương. Thông qua việc mở lớp dạy chữ Nho, truyền bá thơ văn yêu nước và tuyên truyền tư tưởng tiến bộ, đồng chí góp phần duy trì cơ sở quần chúng, nâng cao nhận thức chính trị và khơi dậy tinh thần yêu nước trong nhân dân.

Trong những năm 1936–1939, phong trào cách mạng ở Yên Trường từng bước được khôi phục và phát triển. Đồng chí Trịnh Quang Khuê cùng các đồng chí Trịnh Quang Lịch, Trịnh Quang Phổ, Trịnh Quang Bạo và Lê Văn Sỹ tiếp tục duy trì liên lạc với tổ chức Đảng cấp trên, tuyên truyền vận động quần chúng đấu tranh chống áp bức, bóc lột, phản đối chính sách thuế khóa nặng nề và đòi quyền lợi thiết thực cho nhân dân lao động.

Trước khí thế đấu tranh ngày càng mạnh mẽ của quần chúng, nhiều phong trào mang tính chính trị – xã hội liên tiếp diễn ra, thu hút đông đảo nhân dân tham gia. Lực lượng cách mạng không ngừng được củng cố, niềm tin của nhân dân đối với Đảng ngày càng được tăng cường.

Năm 1944, Mặt trận Việt Minh làng Yên Trường được thành lập, do đồng chí Lê Văn Sỹ làm Chủ nhiệm. Thực hiện chủ trương của Tỉnh ủy về đẩy mạnh tuyên truyền chính sách cứu nước của Mặt trận Việt Minh, đồng chí Trịnh Quang Khuê tích cực vận động quần chúng tham gia các hoạt động cách mạng, đấu tranh chống chính sách bóc lột của thực dân, phong kiến; phản đối việc thu thuế, thu thóc, bắt phu, bắt lính. Đồng thời, đồng chí còn vận động nhân dân khai hoang, phục hóa, phát triển sản xuất nhằm cải thiện đời sống và khắc phục hậu quả nạn đói.

Tháng 8/1945, thực hiện chủ trương của Tỉnh ủy và Huyện ủy Thọ Xuân, đồng chí Trịnh Quang Khuê cùng lực lượng tự vệ và quần chúng nhân dân tham gia bảo vệ các tuyến giao thông, hỗ trợ lực lượng Việt Minh giành chính quyền ở địa phương. Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, đồng chí tiếp tục tham gia lực lượng du kích, tuyên truyền chủ trương, chính sách của Đảng và Chính phủ, góp phần củng cố chính quyền cách mạng non trẻ.

Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, đồng chí tiếp tục có nhiều đóng góp cho phong trào cách mạng tại địa phương. Dù tuổi cao, đồng chí vẫn tích cực tham gia các hoạt động xã hội, công tác phụ lão và vận động nhân dân thực hiện các chủ trương của Đảng, góp phần xây dựng hậu phương vững mạnh phục vụ sự nghiệp kháng chiến và kiến quốc.

Năm 1976, do tuổi cao sức yếu, cùng với những di chứng từ những năm tháng bị tra tấn, đồng chí Trịnh Quang Khuê từ trần tại quê nhà. Cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí là tấm gương sáng về lòng yêu nước, ý chí kiên cường và tinh thần cống hiến cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Từ một thanh niên giàu nhiệt huyết cách mạng, đồng chí đã trở thành người chiến sĩ cộng sản kiên trung, được tôi luyện qua thực tiễn đấu tranh và những năm tháng lao tù khắc nghiệt. Dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào, đồng chí vẫn giữ vững niềm tin vào lý tưởng cách mạng, một lòng trung thành với Đảng và gắn bó với nhân dân.

Ghi nhận những đóng góp đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng quê hương, Đảng và Nhà nước đã công nhận đồng chí Trịnh Quang Khuê là cán bộ lão thành cách mạng hoạt động trước ngày 1 tháng 1 năm 1945. Cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí là minh chứng tiêu biểu cho truyền thống yêu nước, tinh thần bất khuất và ý chí cống hiến của các thế hệ cách mạng quê hương Yên Trường – Thọ Xuân, để lại những giá trị lịch sử và giáo dục sâu sắc cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Tài liệu tham khảo:

Lịch sử đảng bộ huyện Thọ Xuân, NXB Thanh Hoá, năm 2020

Lịch sử đảng bộ xã Thọ Lập, NXB Thanh Hoá – 2020

Lịch sử Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa, tập 1 (1930-1954)

Lời kể, tư liệu của gia đình Ông Trịnh Quang Thắng: Cháu nội của đồng chí Trịnh Quang Khuê.