7547935

Trong tiến trình lịch sử cách mạng Việt Nam thế kỷ XX, thế hệ những chiến sĩ cộng sản tiền bối đóng vai trò là những người mở đường, đặt nền móng vững chắc cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Giữa lớp đảng viên tiên phong ấy, đồng chí Trần Tố Chấn (1902-1948) nổi lên như một biểu tượng kiên trung của người trí thức yêu nước xứ Nghệ, một chiến sĩ quốc tế xuất sắc được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trực tiếp rèn luyện. Trải qua hơn hai mươi năm bôn ba hải ngoại, từ những ngày gian khổ xây dựng phong trào Việt kiều tại Xiêm cho đến khi đảm nhiệm những trọng trách của Đảng tại Trung Quốc và cống hiến cho liên minh chiến đấu Việt - Lào, cuộc đời đồng chí là một bản hùng ca về lòng yêu nước, tinh thần tự học và sự cống hiến vô điều kiện cho lý tưởng vô sản.

Đồng chí Trần Tố Chấn

Đồng chí Trần Tố Chấn sinh năm 1902 tại làng Phú Nhuận, tổng Đặng Sơn, phủ Anh Sơn, nay thuộc địa bàn xã Đô Lương, tỉnh Nghệ An. Sinh trưởng trong một gia đình nhà nho nghèo giàu truyền thống yêu nước, có cha là cụ Trần Tố Khoang và mẹ là cụ Hoàng Thị Bá, ông sớm được tắm mình trong bầu không khí văn hóa và tinh thần bất khuất của vùng đất địa linh nhân kiệt. Bản thân ông trong quá trình hoạt động cách mạng đã sử dụng nhiều tên gọi và bí danh khác nhau như Trần Sỹ Chất, Trần Văn Chân, Tống Bạch Anh, Trần Văn Tăng, Ngô Văn Anh, Lý Minh, Bạc Đầu, nhằm giữ bí mật trước sự lùng sục của mật thám.

Sau khi tốt nghiệp bậc Thành chung vào năm 1920, mang theo vốn tri thức hiện đại và lòng nhiệt huyết của tuổi trẻ, ông trở về quê nhà Anh Sơn làm nghề dạy học. Trên bục giảng, người thầy giáo trẻ Trần Tố Chấn không chỉ truyền thụ kiến thức mà còn âm thầm gieo mầm tư tưởng yêu nước thông qua việc phổ biến thơ văn cách mạng của cụ Phan Bội Châu. Ông trở thành hạt nhân phong trào tại địa phương, tích cực vận động quyên góp tài chính và khích lệ thanh niên yêu nước xuất dương tìm đường cứu nước.

Mùa thu năm 1924, đồng chí Hồ Tùng Mậu từ nước ngoài bí mật trở về, mang theo tài liệu tuyên truyền của cụ Phan Bội Châu. Dù lỡ hẹn không gặp trực tiếp do lịch trình dạy học, Trần Tố Chấn đã tiếp nhận toàn bộ số tài liệu này. Chiếc tráp gỗ đi dạy hàng ngày của ông trở thành một "hộp tài liệu bí mật", đồng hành cùng ông trên khắp các ngả đường vận động, giác ngộ quần chúng.

Đầu năm 1925 đánh dấu bước ngoặt lớn trong cuộc đời hoạt động của Trần Tố Chấn. Đứng trước yêu cầu mới của lịch sử, ông cùng 7 đồng chí đồng hương, gồm: Hồ Trớc, Nguyễn Văn Luyện, Nguyễn Văn Liêm, Bùi Văn Thoại, Lê Đắc Giao, Mai Văn Bạt và Hồ Thái quyết định vượt Trường Sơn sang Lào và Xiêm (Thái Lan).

Trong một đêm không trăng tại đình Phú Nhuận, dưới sự chứng kiến của các bậc thúc bá và cụ Hoàng Trần Siêu, 8 người con ưu tú của quê hương đã thắp hương làm lễ tuyên thệ tại bàn thờ chính ở Đình Phú Nhuận. Để thể hiện quyết tâm sắt đá, họ đã đổi tên theo thứ tự tuổi tác để khi ghép lại thành một khẩu hiệu chính trị linh thiêng: "Việt - Nam - Cách - Mạng - Thành - Công - Vạn - Tuế".

Trong buổi tiễn đưa, Cụ Hoàng Trần Siêu thay mặt cho các bậc cha, chú và bà con Đặng Sơn căn dặn anh em trong đoàn đôi điều trước lúc họ từ biệt quê hương, nơi chôn rau cắt rốn lên đường mong nối chí ông cha, mưu việc lớn cho nước nhà và đã trao cho Trần Tố Chấn (lúc này là trưởng đoàn) một tay nải tiền do nhân dân Đặng Sơn chắt chiu quyên góp để chuyển tới cơ sở cách mạng của cụ Đặng Thúc Hứa tại Trại Cày (Xiêm). Sau hành trình xuyên rừng băng ngàn gian khổ, cuối tháng 2/1925, đoàn đến tỉnh Nakhon Phanom, lưu trú tại nhà ông Võ Trọng Đài trước khi được tổ chức đón về Bản Đông (Phichit). Tại đây, số tiền nghĩa tình của quê nhà đã được Trần Tố Chấn trao lại vẹn nguyên cho cụ Đặng Thúc Hứa, góp phần duy trì huyết mạch cho phong trào.

Giữa năm 1926, nhận thấy tư chất và lòng nhiệt huyết của Trần Tố Chấn, tổ chức đã cử ông sang Quảng Châu (Trung Quốc) tham gia lớp huấn luyện chính trị khóa khóa II do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trực tiếp tổ chức và giảng dạy. Nguyễn Ái Quốc là giảng viên chính. Phụ tá còn có các đồng chí Hồ Tùng Mậu, Lê Hồng Sơn. Tại đây, ông được tiếp thu một cách hệ thống lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin và đường lối cách mạng thế giới, và đặc biệt là phương pháp vận động quần chúng. Các bài giảng này sau đó được tập hợp thành tác phẩm lịch sử Đường Kách mệnh. Ông trở thành một trong 75 học viên xuất sắc của 3 khóa huấn luyện chính trị do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trực tiếp tổ chức tại số nhà 13 đường Văn Minh

Sau khóa học, Trần Tố Chấn không về nước ngay mà được Nguyễn Ái Quốc giao nhiệm vụ tối quan trọng: quay ngược trở lại địa bàn chiến lược Thái Lan. Ông mang theo lý luận cách mạng khoa học để "gieo mầm", chuẩn bị cho việc thành lập các chi bộ Cộng sản hải ngoại.

Trở lại Xiêm với tầm nhìn mới, Trần Tố Chấn bắt tay vào công tác xây dựng phong trào:

Năm 1927, Ông cùng Ban lãnh đạo Tổng bộ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên tại Xiêm xuất bản tờ báo Đồng Thanh (năm 1928 đổi tên thành báo Thân Ái) – cơ quan ngôn luận bằng tiếng Việt nhằm giáo dục lòng yêu nước cho kiều bào.

Tháng 6/1928, ông cùng đồng chí Lê Mạnh Trinh kết nối trực tiếp với đồng chí Võ Mai (phái viên từ trong nước sang) để thiết lập đường dây liên lạc thông suốt giữa phong trào cách mạng trong và ngoài nước.

Tháng 11/1929, thời điểm lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc (với bí danh Thầu Chín) hoạt động tại Xiêm, Trần Tố Chấn là một trong những chiến sĩ cận vệ tin cậy. Ông cùng Nguyễn Văn Luyện, Đặng Thái Thuyến cải trang thành ngư dân, hàng ngày chèo thuyền trên sông Mê Kông khảo sát thực địa biên giới Xiêm - Lào, xây dựng tuyến giao thông mật, bảo vệ an toàn tuyệt đối cho lãnh tụ rời Xiêm sang Hồng Kông để chuẩn bị hội nghị thành lập Đảng.

Tháng 4/1930, khi Chấp ủy lâm thời của Đảng Cộng sản Việt Nam tại Xiêm được thành lập, Trần Tố Chấn trở thành một trong những đảng viên tiền bối then chốt. Ông được giao trọng trách phụ trách công tác liên lạc giữa Đảng Cộng sản Xiêm và Đảng Cộng sản Đông Dương tại Trung Quốc. Khi cao trào Xô viết Nghệ Tĩnh (1930 - 1931) bùng nổ, ông đã phát động phong trào quyên góp, biểu tình trong kiều bào tại Xiêm nhằm "chia lửa" với đồng bào quê nhà.

Ghi nhận những đóng góp và năng lực lãnh đạo xuất sắc của ông, tại Đại hội đại biểu lần thứ nhất của Đảng Cộng sản Đông Dương họp tại Ma Cao (Trung Quốc) từ ngày 27 đến 31/3/1935, đồng chí Trần Tố Chấn đã được bầu làm Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng.

Tháng 3/1936, trên đường trở lại Xiêm để triển khai nghị quyết Đại hội, ông bị cảnh sát mật thám Xiêm bắt giữ và trục xuất sang Trung Quốc. Từ năm 1942 đến năm 1945, ông tiếp tục dấn thân hoạt động cách mạng bí mật ở nhiều quốc gia vùng Đông Bắc Á và Đông Nam Á. Trong thế hệ chiến sĩ cộng sản tiền bối được Bác Hồ rèn luyện, Trần Tố Chấn là một hình mẫu tiêu biểu về tinh thần quốc tế vô sản cao cả.

Sau hơn 20 năm bôn ba hải ngoại, ngay sau thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945, đồng chí Trần Tố Chấn trở về nước, đem toàn bộ kinh nghiệm phong phú phục vụ cách mạng giai đoạn mới. Ông được Đảng và Chính phủ giao giữ chức vụ: Trưởng ban Biên chính Liên khu IV kiêm Trưởng ban Dân quân Việt - Lào của Liên khu IV.

Trên cương vị này, ông đã phối hợp chặt chẽ với chính phủ kháng chiến Neo Lào Issara (Phét-thét Lào) nhằm tổ chức lực lượng chung chống thực dân Pháp. Đóng góp lý luận và thực tiễn nổi bật nhất của ông giai đoạn này là bản Đề án hoạt động biên chính toàn diện, được Hội nghị cán bộ Khu ủy mở rộng nhất trí thông qua với các quyết sách chiến lược:

- Xác định rõ bản chất của Phòng Biên chính là cơ quan chuyên trách giúp đỡ toàn diện cho cách mạng Lào.

- Chuyển hướng phương thức hoạt động đưa lực lượng tiến sâu, cắm rễ vào nội địa đất nước Lào.

- Thành lập các Tổ vũ trang tuyên truyền hỗn hợp Việt - Lào để vận động quần chúng, xây dựng cơ sở chính trị vững chắc từ bên trong.

- Chọn lựa địa bàn chiến lược: Tập trung hoạt động tại các tỉnh biên giới thuộc Liên khu IV, trong đó xác định trọng điểm cốt lõi là tỉnh Xiêng Khoảng.

Mùa thu năm 1948, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Pháp đang bước vào giai đoạn gay go, ác liệt, đồng chí Trần Tố Chấn đã trút hơi thở cuối cùng sau một cơn bạo bệnh do những năm tháng hoạt động gian khổ nơi rừng thiêng nước độc. Sự ra đi của ông ở tuổi 46 là một tổn thất lớn cho cách mạng xứ Nghệ nói riêng và liên minh chiến đấu Việt - Lào nói chung.

Cuộc đời của đồng chí Trần Tố Chấn là tấm gương sáng ngời về tinh thần kiên trung, dũng cảm và lòng tận tụy phụng sự lý tưởng cách mạng. Từ người thầy giáo mang tráp gỗ đi gieo mầm lòng yêu nước ở phủ Anh Sơn đến người chiến sĩ cận vệ bảo vệ Bác Hồ trên sông Mê Kông và cuối cùng là người vạch lối cho sự nghiệp giúp đỡ cách mạng Lào, ông đã sống một cuộc đời trọn vẹn vì độc lập của Tổ quốc và tự do của các dân tộc bị áp bức. Tên tuổi và những cống hiến của đồng chí Trần Tố Chấn sẽ còn mãi trong trang sử vàng của dân tộc, là nguồn động lực tinh thần quý báu cho các thế hệ mai sau trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước.

                                                                 Đinh Ánh Tuyết

                                                    Phòng Sưu tầm - Kiểm kê - Bảo quản

Tài liệu tham khảo:

- Ban Chấp hành Đảng bộ huyện Đô Lương (2005), Lịch sử Đảng bộ huyện Đô Lương, Tập 1 (1930 - 1963), Nhà xuất bản Nghệ An, Nghệ An.

-  Ban Chấp hành Đảng bộ xã Đặng Sơn (2015), Lịch sử Đảng bộ xã Đặng Sơn (1930 - 2014), Nhà xuất bản Văn học, Hà Nội.

-  Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Nghệ Tĩnh (1986), Những người cộng sản trên quê hương Nghệ Tĩnh, Nhà xuất bản Nghệ Tĩnh, Nghệ An.

-  Thanh Đạm (Chủ biên) (1994), Nguyễn Ái Quốc trên đường về nước, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

-  Trần Tiến Anh, Hồ sơ, tài liệu gia đình về hoạt động cách mạng của đồng chí Trần Tố Chấn, Tài liệu lưu trữ cá nhân (Người cung cấp: Con trai đồng chí Trần Tố Chấn).