7515376

Trong lịch sử đấu tranh cách mạng của dân tộc, đồng chí Trần Hữu Chương thuộc lớp đảng viên đầu tiên của quê hương xã Thiên Cầm, tỉnh Hà Tĩnh. Với hơn 85 năm tuổi đời và nhiều năm hoạt động cách mạng sôi nổi, đồng chí Trần Hữu Chương đã để lại cho Đảng ta, Nhân dân ta và thế hệ trẻ trên quê hương Xô viết anh hùng tấm gương sáng của người chiến sỹ cộng sản mẫu mực, kiên trung, bất khuất.          

          Đồng chí Trần Hữu Chương (bí danh Chắt Minh, Trinh Châu), sinh ngày 10/4/1906 trong một gia đình Nho giáo tại làng Nhượng Bạn, xã Cẩm Nhượng, huyện Cẩm Xuyên, (nay là xã Thiên Cầm), tỉnh Hà Tĩnh. Thân phụ là ông Trần Hữu Hoàng, thân mẫu là bà Nguyễn Thị Tâm. Lớn lên trên quê hương giàu truyền thống yêu nước và hiếu học, thấu hiểu sự nghèo đói, lam lũ của người dân lao động cùng khổ dưới ách thống trị của thực dân, phong kiến, người thiếu niên Trần Hữu Chương đã sớm giác ngộ, tìm đọc các sách báo tiến bộ và truyền bá tinh thần yêu nước trong Nhân dân. Em trai đồng chí là Trần Hữu Dương cũng được học hành và sớm tham gia hoạt động cách mạng. [1]

Đồng chí Trần Hữu Chương

Năm 1926, với nghị lực và lý tưởng cách mạng cao đẹp, Trần Hữu Chương đã tìm cách bắt nối liên lạc với đồng chí Hà Huy Tập, tham gia nhiệt tình, sôi nổi những cuộc đấu tranh của nông dân chống sưu cao, thuế nặng…Tại quê nhà, đồng chí Trần Hữu Chương cùng đồng chí Phạm Truyện đã tổ chức lớp học tại nhà ông Phạm Thiện, giác ngộ một số người có cảm tình tham gia hoạt động cách mạng như: Nguyễn Trang, Lại Truật, Tôn Triền, Hoàng Ngọc Oánh… Từ đây, phong trào cách mạng ở Nhượng Bạn bắt đầu phát triển rộng.

Tháng 6/1928, tiểu tổ Tân Việt ở Cẩm Nhượng được thành lập. Sau một thời gian hoạt động cách mạng tại quê hương, đồng chí Trần Hữu Chương vào hoạt động ở miền Nam.

Cuối năm 1928, đồng chí Trần Hữu Chương, Trần Hữu Duyệt, Lê Trọng Mân trong Tân Việt cách mạng Đảng ở Nam Kỳ ra hoạt động tại các tỉnh cực Nam Trung Kỳ và Tây Nguyên. Đến tỉnh Ninh Thuận, các đồng chí nhanh chóng liên lạc với Nguyễn Hữu Hương, Trần Kỷ, Đoàn Quế để thành lập chi bộ Tân Việt.

Ngày 8/12/1928, tại nhà Đoàn Quế gần chợ Cầu Bảo (nay là phường Bảo An), thành phố Phan Rang - Tháp Chàm, tỉnh Ninh Thuận đã diễn ra một cuộc họp bí mật kết nạp Trần Kỷ, Nguyễn Hữu Hương vào Đảng Tân Việt và thành lập chi bộ gồm 3 đảng viên là Đoàn Quế, Trần Kỷ, Nguyễn Hữu Hương do Trần Kỷ làm Bí thư chi bộ. Cùng với sự phát triển tổ chức Đảng Tân Việt ở Ninh Thuận, đồng chí Trần Hữu Chương còn tham gia xây dựng các chi bộ Tân Việt ở Khánh Hòa, Bình Thuận,…

Tháng 6/1929, một cuộc họp gồm các đảng viên cốt cán của Tân Việt họp tại Sài Gòn, thảo luận về việc thành lập Khối quốc gia (Bloc National) của Tổng bộ Tân Việt. Hội nghị đã quyết định phản đối việc thành lập Khối quốc gia của Tổng bộ Tân Việt, chọn những người ưu tú trong Tân Việt, tổ chức ra một tổ chức cộng sản lấy tên là Đông Dương Cộng sản Liên Đoàn, sau đó, cử đại diện ra Huế dự Hội nghị thường kỳ của Tổng bộ để đề nghị thành lập Đảng Cộng sản, nhưng Tổng bộ không chấp nhận chờ tuyên bố ly khai khỏi Tân Việt.

Ngay sau đó, các đồng chí cốt cán của Tân Việt ở Nam Kỳ đã họp bàn bầu ra một Ban Chấp ủy mới gồm các đồng chí Trần Hữu Chương (Bí thư), Lê Trọng Mân, Nguyễn Hoàng, Nguyễn Khoa Văn, Trần Hữu Duyệt.

Vào cuối tháng 12/1929, Đại hội thành lập Đông Dương Cộng sản Liên đoàn đã được tiến hành ở nhà đồng chí Nguyễn Xuân Thanh (tức Chắt Bảy) tại huyện Đức Thọ, Hà Tĩnh, gồm có các đồng chí: Trần Hữu Chương, Nguyễn Khoa Văn (tức Hải Triều), Nguyễn Xuân Thanh, Trần Đại Quả, Ngô Đức Đệ, Lê Tiềm, Nguyễn Tôn, Ngô Đình Mẫn. Đại hội quyết định bỏ tên gọi Tân Việt, đặt tên mới là Đông Dương Cộng sản Liên đoàn.

Sáng ngày 1/1/1930, trong khi di chuyển đến địa điểm họp mới, đồng chí Trần Hữu Chương đã bị địch bắt tại bến Đò Trai, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh. Giữa năm 1930, đồng chí Trần Hữu Chương được tha về.

Ngày 30/6/1930, chi bộ Đảng Cộng sản được thành lập ở Nhượng Bạn tại nhà cố Phạm Mỹ (cố Mậu), gồm có 3 đồng chí: Trần Hữu Chương, Phạm Thể và Phạm Truyện do đồng chí Phạm Thể làm Bí thư.

Nhận được thông báo của Tỉnh ủy lâm thời Hà Tĩnh về việc phát động Nhân dân đấu tranh nhân kỷ niệm ngày chống chiến tranh đế quốc (1/8), đồng chí Trần Hữu Chương cùng với Chi bộ Nhượng Bạn đã phân công cho từng người in truyền đơn, đi rải trong và ngoài xã. Vào lúc 19 giờ, ngày 31/7/1930, truyền đơn kêu gọi Nhân dân đứng dậy đấu tranh chống sưu cao thuế nặng, đòi quyền dân sinh dân chủ đã tung khắp đường làng làm cho cường hào hương lý trong xã hoang mang, củng cố niềm tin của quần chúng nhân dân với cách mạng.

Đầu tháng 9/1930, đồng chí Trần Hữu Chương được Chi bộ cử đi họp ở nhà cụ Nguyễn Đình Đính (thường gọi là cố Đàm) nghe đồng chí Tỉnh uỷ Hà Tĩnh truyền đạt kế hoạch tổ chức cuộc biểu tình toàn huyện.

Ngay sau đó, đồng chí Trần Hữu Chương cùng với Chi bộ Nhượng Bạn đã quyết định tổ chức cuộc biểu tình đấu tranh đòi quyền lợi. Đồng chí Trần Hữu Chương và em trai là Trần Hữu Dương chia nhau đi tuyên truyền, vận động được gần 20 người đứng ra làm nòng cốt đi kêu gọi quần chúng và làm tự vệ giữ trật tự cho cuộc biểu tình.

Chiều ngày 8/9/1930, khi hiệu lệnh trống, mõ vang lên khắp thôn xóm, cổ động Nhân dân đứng dậy đấu tranh, quần chúng xã Cẩm Nhượng tập trung ở sân chợ Hôm, trước đền Cả, Cồn Mom kéo đến chợ Mai. Đồng chí Trần Hữu Chương làm tổng chỉ huy, đứng lên phổ biến nội quy, kêu gọi mọi người chỉnh đốn hàng ngũ đi lên huyện biểu tình.

Đoàn biểu tình của xã Cẩm Nhượng đến chợ Gon phối hợp với đoàn biểu tình xã Ngũ Phúc (Cẩm Phúc) do đồng chí Lê Bối chỉ huy, rồi cùng kéo lên Đồn Trường phối hợp với đoàn biểu tình hai xã Trường Nội, Trường Ngoại (xã Cẩm Thăng) do đồng chí Nguyễn Thừa Duyệt chỉ huy nhập thành một đoàn. Nhưng khi đến làng Quán Kho (xã Cẩm Thành) thì bị quân lính chặn lại, bắn chỉ thiên để uy hiếp tinh thần nhưng đoàn biểu tình dưới sự chỉ huy của đồng chí Trần Hữu Chương vẫn giữ vững hàng ngũ và xông lên hô khẩu hiệu: Đả đảo đế quốc phong kiến; Bãi bỏ thuế thân, thuế chợ; Đảng Cộng sản Việt Nam muôn năm. Bọn lính bắn thẳng vào đoàn biểu tình làm 7 người chết và nhiều người bị thương.

Chiều ngày 10/9/1930, đồng chí Trần Hữu Chương, Nguyễn Thừa Duyệt, Lê Bồi đã kịp thời vận động tổ chức nhân dân các thôn xã: Phụng Luyện (Cẩm Hòa), Đoái Hạ và Đông Tác (Cẩm Dương), khoảng trên 70 người kéo xuống phối hợp với quần chúng xã Nhượng Bạn, tập trung tại đình chợ Hôm để tổ chức truy điệu, an ủi những gia đình có người hy sinh tại Quán Kho ngày 9/9/1930. Bọn hương lý, tay sai biết tin kéo đến đàn áp cuộc truy điệu và bắt một số cán bộ, đảng viên, trong đó có đồng chí Trần Hữu Chương, Nguyễn Thừa Duyệt, Lê Bồi… đưa ra giam ở Nhà lao Hà Tĩnh. Một thời gian sau, đồng chí Trần Hữu Chương bị kết án khổ sai chung thân, số tù 153, lần lượt đày đi qua các nhà tù KonTum, Lao Bảo. Theo Báo cáo của Hội đồng Cơ mật về tình hình nhà tù ở các tỉnh An Nam ngày 13/11/1931 có nội dung như sau: “…Giải Lao Bảo …tên Trần Hữu Chương, tù số 153, can tội biểu tình, Toà án Hà Tĩnh, kết án khổ sai chung thân”. [2]

             Khi nghe tin em trai là đồng chí Trần Hữu Dương bị địch bắn chết trong cuộc đấu tranh ở ngục Kontum vào ngày 16/12/1931, ở trong lao tù, đồng chí Trần Hữu Chương đã làm bài thơ “Khóc em Dương” đầy xúc động:       

          “ Đôi dòng huyết lệ khóc em Dương

Cách mạng bôn ba mới nửa đường

Nghĩa vụ khôn ghê hòn đạn lạc

Gia đình đành dứt mối tình vương

Cũng liều phấn đấu cho tròn tiết

Trải dạ hy sinh để thế thường

Dẫu thác còn hơn anh sống dở

Xót còn tuổi trẻ tiếc nên thương.

                                                                         Ngục Lao Bảo 12/1931”