7540278

Đồng chí Phan Thái Thụ (bí danh: Hân, Thuận, Minh) sinh năm 1908 tại làng Thu Thành, tổng Bích Hào, xã Thanh Lâm, huyện Thanh Chương (nay là xã Bích Hào), tỉnh Nghệ An. Thân phụ là ông Phan Thái Mai, thân mẫu là bà Lê Thị Phổ, đều là những người nông dân cần cù và yêu nước.

Đồng chí Phan Thái Thụ

Đồng chí Phan Thái Thụ sinh ra và lớn lên tại miền quê giàu truyền thống yêu nước và cách mạng. Từ nhỏ, Phan Thái Thụ được cha mẹ cho theo học thầy đồ trong làng. Đến khoảng 15, 16 tuổi, Phan Thái Thụ được cho đi học chữ Hán, sau đó học chữ Quốc ngữ tại trường Pháp - Việt Nam Đàn. Năm 1929, Phan Thái Thụ đậu tốt nghiệp tiểu học Pháp - Việt, có bằng Pơ-ri-me, là người có học vị cao nhất trong thôn lúc bấy giờ. Do không có điều kiện để học lên nữa, anh đã nhờ thầy giáo cũ ở Vinh xin vào làm chấm công ở Sở Lục lộ (do người Pháp đang thi công con đường Tân Ấp - Thà Khẹt). Làm việc được 3 tháng, vì không chịu nổi thái độ trịch thượng của tên cai Pháp, Phan Thái Thụ bỏ về quê nhà.

Trở về làng Thu Thành, Phan Thái Thụ tìm gặp Đặng Thai Thụ (anh ruột của Đặng Thai Mai) và được giới thiệu vào tổ chức Nông hội. Do hoạt động năng nổ, lại có trình độ, nên khi đồng chí Trần Cầu (tổ trưởng) được cấp trên điều động, Phan Thái Thụ được tín nhiệm bầu làm tổ trưởng Nông hội thôn Thu Thành thay đồng chí Trần Cầu.

Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, ngày 5/02/1930, ở vùng Bích Hào, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của các đồng chí Tôn Gia Tinh, Nguyễn Thị Kỳ, Tôn Thị Quế, Chi bộ Sơn Hào được thành lập do đồng chí Bùi Sỹ Công làm Bí Thư ^([1]) . Ngay sau đó, các tổ chức đoàn thể cũng được thành lập, như: Thanh niên, Phụ nữ, Tự vệ đỏ. Tổ chức Nông hội làng Thu Thành cũng chuyển thành tổ chức Nông hội đỏ do đồng chí Phan Thái Thụ làm tổ trưởng. Từ đây, dưới sự lãnh đạo của các chi bộ Đảng, quần chúng nhân dân làng Bích Hào hăng hái tham gia đấu tranh với phong trào trong toàn huyện.

Để chuẩn bị cho cuộc đấu tranh quy mô toàn huyện, đêm 30/8/1930, cán bộ đảng viên các làng Thu Thành, Liễu Nha, Bích Triều…đã triển khai treo cờ tại đỉnh rú Phướn, rú Trăn, rú Eo. Tổ Nông hội đỏ của đồng chí Phan Thái Thụ gồm 10 người đã phân công nhau rải truyền đơn, đánh trống mõ và vận động đồng bào đi biểu tình. Sáng 01/9/1930, trời vừa sáng, khi tiếng trống trên các đỉnh rú Phướn, rú Eo nổi lên, cả tổng Bích Hào náo động, đồng chí Phan Thái Thụ cùng Nhân dân kéo nhau đi về chợ Phuống, miệng hô vang khẩu hiệu “Đả đảo Nam triều phong kiến”, “Ruộng đất cho dân cày”… Đoàn người từ tổng Cát Ngạn vượt sông Giăng, sông Trai xuống nhập với đoàn tổng Võ Liệt, đoàn tổng Xuân Lâm và Đại Đồng gặp nhau tập trung chật kín cả bến đò Nguyệt Bổng. Hoảng sợ trước khí thế của quần chúng, binh lính bắn vào đoàn biểu tình làm đồng chí Nguyễn Công Thường hy sinh và hai người khác bị thương. Căm phẫn trước hành động của thực dân Pháp, quần chúng cách mạng xông lên đập phá huyện đường, phá nhà giam giải thoát tù chính trị, đốt nhà Tri huyện Phan Sỹ Bàng. Tri huyện cùng nha lại, lính tráng bỏ chạy tháo thân. Chỉ trong một ngày, quần chúng cách mạng Thanh Chương đã phá tan chính quyền từ huyện, tổng đến xã. Cuộc biểu tình của hơn 2 vạn nông dân ở Thanh Chương kết thúc thắng lợi. Báo Công Luận của Pháp đưa tin: “vụ đánh phá huyện đường Thanh Chương, quân cách mạng tổ chức có kỷ cương, có binh luật”. Cuộc đấu tranh này đã đánh dấu sự ra đời đầu tiên của chính quyền Xô viết Nghệ Tĩnh.

Sau cuộc biểu tình ngày 01/9/1930, bộ máy cai trị của thực dân Pháp ở Thanh Chương bị tê liệt. Các “Xã bộ nông” “Thôn bộ nông” đứng ra quản lý xã thôn với nhiệm vụ lấy lại ruộng đất công của cường hào, địa chủ chia cho dân nghèo cày cấy, buộc các tổng lý phải trả lại tiền thuế đã lạm thu, giảm tô,... Đồng chí Phan Thái Thụ được giao trực tiếp chỉ đạo hai thôn bộ nông ở hai làng Thu Thành và Liễu Nha.

Với những hoạt động tích cực, ngày 10/9/1930, Phan Thái Thụ được vinh dự kết nạp vào hàng ngũ của Đảng, lấy bí danh là Minh (sau đổi là Hân), sinh hoạt tại Chi bộ Văn. Ngay sau khi kết nạp, đồng chí Phan Thái Thụ đã được cấp trên tin tưởng giao phó trọng trách Phó Bí thư Huyện bộ Thanh Chương. Đây là một vị trí chủ chốt, đòi hỏi sự linh hoạt, khôn khéo trong lãnh đạo và tổ chức phong trào cách mạng trong bối cảnh địch đàn áp vô cùng gay gắt. Với vai trò là Phó Bí thư Huyện bộ, đồng chí Phan Thái Thụ đã có những đóng góp quan trọng vào việc xây dựng và phát triển các tổ chức Đảng, lãnh đạo quần chúng đấu tranh chống lại thực dân Pháp và phong kiến tay sai. Các hoạt động tuyên truyền, vận động quần chúng, xây dựng cơ sở cách mạng được đẩy mạnh, góp phần tạo nên một phong trào cách mạng sôi nổi ở Thanh Chương, hòa chung vào cao trào Xô viết Nghệ Tĩnh.

Hoạt động cách mạng của đồng chí Phan Thái Thụ không tránh khỏi sự theo dõi và đàn áp của kẻ thù. Ngày 16/5/1931, đồng chí bị địch bắt giam tại nhà lao Thanh Chương. Sau một thời gian bị giam giữ và tra tấn tại nhà lao Thanh Chương, tháng 7 năm 1932, đồng chí Phan Thái Thụ bị Tòa án ngụy quyền tỉnh Nghệ An kết án 3 năm tù giam và 3 năm quản thúc theo bản án số 13 ngày 14 tháng 01 năm 1932 ^([2]). Ngày 21/01/1932, đồng chí bị giam tại nhà tù Đà Nẵng. Đây là một trong những nhà tù lớn và khét tiếng tàn bạo của thực dân Pháp, nơi giam giữ nhiều chiến sĩ cách mạng Việt Nam. Cuộc sống trong tù đày khắc nghiệt, thiếu thốn về vật chất, tinh thần bị đè nén bởi những đòn roi và tra tấn dã man. Thế nhưng, trong môi trường khắc nghiệt ấy, đồng chí Phan Thái Thụ vẫn không hề nao núng, tiếp tục kiên cường đấu tranh, giữ vững khí tiết của người cộng sản. Đồng chí cùng các đồng đội đã biến nhà tù thành trường học cách mạng, học hỏi kinh nghiệm đấu tranh, củng cố ý chí và niềm tin vào thắng lợi cuối cùng của cách mạng.

Nhờ tinh thần đấu tranh kiên cường và sự can thiệp của các tổ chức cách mạng bên ngoài, ngày 14/7/1933, đồng chí Phan Thái Thụ được giảm án 6 tháng tù giam. Ngày 16/ 02/1934, đồng chí được ra tù.

Sau khi được trả tự do, đồng chí Phan Thái Thụ trở về quê hương. Trong phong trào cách mạng đang gặp nhiều khó khăn sau cuộc khủng bố trắng của thực dân Pháp, đồng chí Phan Thái Thụ vẫn lựa chọn con đường tiếp tục cống hiến cho cách mạng. Để che mắt địch, đồng chí đã làm nghề dạy học. Nghề này không chỉ giúp đồng chí có một vỏ bọc hợp pháp để sinh sống mà còn là môi trường thuận lợi để truyền bá tư tưởng yêu nước, giác ngộ lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ. Thông qua những bài học văn hóa, đồng chí đã khéo léo lồng ghép những kiến thức về lịch sử dân tộc, tinh thần đấu tranh chống ngoại xâm, hun đúc lòng yêu nước và ý chí tự cường cho học trò. Trong suốt những năm tháng làm nghề dạy học, đồng chí Phan Thái Thụ vẫn duy trì liên lạc với tổ chức Đảng, âm thầm gây dựng lại phong trào, chuẩn bị lực lượng cho cuộc đấu tranh sắp tới.

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, mở ra một kỷ nguyên mới cho dân tộc. Tuy nhiên, không lâu sau đó, thực dân Pháp quay trở lại xâm lược, buộc nhân dân ta phải tiến hành cuộc kháng chiến trường kỳ. Trong cuộc kháng chiến chống Pháp, đồng chí Phan Thái Thụ cùng toàn thể nhân dân đứng lên đấu tranh. Với kinh nghiệm, bản lĩnh và lòng nhiệt huyết cách mạng, đồng chí đã tích cực tham gia vào các hoạt động kháng chiến tại địa phương. Dù ở độ tuổi không còn trẻ, nhưng đồng chí vẫn không quản ngại khó khăn, gian khổ, đóng góp công sức vào sự nghiệp chung của dân tộc.

Với những cống hiến to lớn trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, đồng chí Phan Thái Thụ đã được Nhà nước phong tặng nhiều danh hiệu cao quý: Huân chương Độc lập hạng Nhì, Huân chương Kháng chiến chống Pháp hạng Nhất, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ cứu nước hạng Nhì. Đây là sự ghi nhận xứng đáng của Đảng và Nhà nước đối với những đóng góp thầm lặng nhưng cao cả của đồng chí cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Năm 1980, do tuổi cao sức yếu, đồng chí Phan Thái Thụ đã từ trần. Cuộc đời của đồng chí Phan Thái Thụ là một minh chứng sống động cho thế hệ đảng viên đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam, những người đã dấn thân vào con đường cách mạng trong những ngày đầu gian khó nhất. Tên tuổi và những đóng góp của đồng chí sẽ mãi được ghi nhớ và là niềm tự hào của quê hương Bích Hào, Nghệ An.

                                                          Nguyễn Thị Hội

                                                        Phòng Trưng bày – Truyền thông – Giáo dục

Tài liệu tham khảo

- Lịch sử Đảng bộ huyện Thanh Chương (1930-1975), Nxb Chính trị Quốc gia, 2005.

- Lịch sử Đảng bộ và Nhân dân xã Thanh Lâm (1930-2010), Nxb Nghệ An, 2014.

- Hồi ký cách mạng của đồng chí Phan Thái Thụ, lưu tại Bảo tàng Nghệ An - Xô Viết Nghệ Tĩnh.

- Lời kể của thân nhân gia đình đồng chí Phan Thái Thụ.