7540281

Đồng chí Nguyễn Văn Cát (bí danh là Thường), sinh năm 1880 ở làng Bích Thị, tổng Bích Hào, huyện Thanh Chương, nay là xã Bích Hào, tỉnh Nghệ An. Sinh ra trên mảnh đất giàu truyền thống yêu nước và cách mạng, chứng kiến cảnh đất nước chìm dưới ách thống trị của thực dân Pháp, nhân dân sống trong cảnh lầm than, cơ cực, đồng chí đã sớm giác ngộ lý tưởng yêu nước và dấn thân vào con đường đấu tranh giải phóng dân tộc. Với ý chí kiên trung, lòng nhiệt huyết, đồng chí tích cực tham gia các tổ chức yêu nước, xây dựng cơ sở cách mạng, vận động quần chúng đứng lên đấu tranh, góp phần thắp lên ngọn lửa cách mạng trên quê hương Bích Hào.

Đồng chí Nguyễn Văn Cát

Sau khi Hội Phục Việt được thành lập, dưới sự lãnh đạo của Huyện bộ Tân Việt Thanh Chương, tổ Tân Việt Bích Hào cũng phát triển nhanh chóng, gồm một số cán bộ và thanh niên cốt cán, như: Nguyễn Văn Cát, Nguyễn Côn, Trần Lê Hương, Lê Toàn Nhu, Nguyễn Xuân Thiều, Phạm Thinh, Trần Đức Di, Mạnh Hách, Mạnh Huyến, Trần Bá Đản, Nguyễn Xuân Mai, Nguyễn Công Vinh,…Với tinh thần cách mạng sôi nổi, đồng chí Nguyễn Văn Cát cùng tổ Tân Việt Bích Hào đã tích cực tuyên truyền, giác ngộ quần chúng, vận động nhân dân đứng lên đấu tranh chống bọn hào lý cường hào, đòi quyền lợi về ruộng đất công và các quyền dân sinh, dân chủ.

Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, ngày 5/2/1930, Chi bộ Sơn Hào được thành lập, là một trong những chi bộ Đảng đầu tiên ở Thanh Chương. Chi bộ do đồng chí Bùi Sỹ Công giữ vai trò Bí thư. Sau khi thành lập, Chi bộ Sơn Hào đã tích cực tuyên truyền chủ nghĩa cách mạng, vận động quần chúng đấu tranh chống sưu cao thuế nặng, chống áp bức bóc lột của thực dân phong kiến, xây dựng các tổ chức quần chúng cách mạng ở tổng Bích Hào. Nhiều cán bộ tích cực như Nguyễn Văn Cát cùng các đảng viên, quần chúng ưu tú đã trở thành lực lượng nòng cốt lãnh đạo phong trào đấu tranh ở địa phương. Ngày 20/3/1930, Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam huyện Thanh Chương được thành lập.

Dưới sự lãnh đạo của Chi bộ Sơn Hào, ngày 2/7/1930, đồng chí Nguyễn Văn Cát cùng với nhân dân Thổ Hào kéo ra đình, quán đòi bọn hào lý trả lại ruộng đất công, đòi phải hoãn sưu thuế. Trước khí thế mạnh mẽ của quần chúng, bọn hào lý lúc bấy giờ đã phải nhượng bộ chấp nhận yêu sách chia lại ruộng đất công, trả lại tiền công quỹ và chịu nhận việc khất sưu thuế của quần chúng.

Trong không khí rạo rực tinh thần đấu tranh của công nhân và nông dân Nghệ Tĩnh, Huyện ủy Thanh Chương đã tổ chức Hội nghị họp bàn thực hiện chủ trương của Tỉnh ủy Nghệ An. Sau khi phân tích âm mưu của địch, những thủ đoạn nham hiểm của Tri huyện Phan Sỹ Bàng, nêu rõ nhiệm vụ trước mắt là phải tổ chức quần chúng đấu tranh với mức độ và quy mô rộng hơn, Hội nghị đã quyết định tổ chức cuộc tổng biểu tình toàn huyện vào ngày 1/9/1930.

Đêm ngày 31/8/1930, cán bộ, đảng viên Thổ Hào, Bích Triều bí mật triển khai công việc. Truyền đơn được rải dọc đường và dán ở những nơi có đông người qua lại như: ngã ba chợ Phuống, đình Bích Thị... Cờ, biểu ngữ, trống, mõ và các vũ khí như giáo mác, gậy tay được giao cho tự vệ các xóm. Đồng chí Nguyễn Văn Cát được giao nhiệm vụ cắm cờ ở cồn Lả, cồn Ngược. Bất chấp sự kiểm soát gắt gao của thực dân phong kiến, đồng chí đã hoàn thành nhiệm vụ, góp phần khơi dậy khí thế cách mạng mạnh mẽ trong nhân dân tổng Bích Hào.

Rạng sáng ngày 1/9/1930, dưới sự lãnh đạo của Chi bộ Đảng, đồng chí Nguyễn Văn Cát đã cùng nhân dân Bích Hào giương cao cờ đỏ búa liềm, hô vang khẩu hiệu đấu tranh chống thực dân Pháp và phong kiến tay sai, tham gia đoàn biểu tình tiến về huyện đường Thanh Chương. Hoảng sợ trước khí thế của quần chúng nhân dân, binh lính bắn vào đoàn biểu tình làm đồng chí Nguyễn Công Thường hy sinh và hai người khác bị thương. Đồng chí Nguyễn Văn Cát cùng quần chúng nhân dân với khí thế sôi nổi đã xông vào huyện đường phá nhà lao, giải phóng tù nhân, đập phá huyện đường, đốt nhà Tri huyện Phan Sỹ Bàng rồi tiếp tục kéo lên đồn Thanh Quả đấu tranh. Để bảo vệ Tri huyện đang trốn trong đồn, binh lính đã nổ súng vào đoàn biểu tình, buộc cuộc đấu tranh phải giải tán tránh tổn thất về tính mạng của quần chúng nhân dân.

Cuộc biểu tình toàn huyện Thanh Chương ngày 1/9/1930 đã kết thúc thắng lợi, chính quyền Xô viết được thành lập trong 65 làng xã. Dưới sự lãnh đạo của Chi bộ Đảng, tổng bộ Nông hội đỏ ở Bích Hào được thành lập do đồng chí Nguyễn Văn Cát làm tổng hội trưởng, đồng chí Nguyễn Lâm Kiều làm tổng hội phó. Không quản ngại khó khăn, nguy hiểm, với trí thông minh và bầu nhiệt huyết của một người đảng viên, đồng chí Nguyễn Văn Cát cùng với sự lãnh đạo của Chi bộ Sơn Hào đã tăng cường củng cố, phát triển, vận động nhân dân xây dựng đời sống mới, bài trừ các tệ nạn xã hội, củng cố khối đoàn kết trong quần chúng.

Tháng 10/1930, Chi bộ Sơn Hào được đổi tên thành Chi bộ Lâm Giang. Đồng chí Nguyễn Văn Cát cùng các đồng chí trong chi bộ đảng ở Bích Hào đã tích cực ngày đêm tuyên truyền vạch rõ âm mưu khủng bố của chính quyền thực dân, phong kiến, kêu gọi nhân dân tiếp tục đoàn kết đấu tranh.

Dưới sự lãnh đạo của Chi bộ, ngày 7/11/1930, nhân dân Thổ Hào, Bích Triều tiến hành biểu tình ở chợ Phuống do đồng chí Nguyễn Văn Cát chỉ huy. Bài diễn thuyết tại cuộc biểu tình do thầy Nguyễn Xuân Mai soạn thảo và đồng chí Vương Thế Cơng đọc. Nhằm vào ngày chợ phiên, cuộc biểu tình thu hút đông đảo bà con tham gia. Ngay sau cuộc biểu tình ở chợ Phuống, cuộc biểu tình ở đình Bích Thị, Cồn Lả, ở quán Thổ Hào... cũng lần lượt diễn ra.

Đầu năm 1931, dưới sự lãnh đạo của Chi bộ Đảng Lâm Giang cùng sự tham gia tích cực của Nguyễn Văn Cát, phong trào đấu tranh của quần chúng tiếp tục diễn ra mạnh mẽ. Trong bối cảnh nạn đói và áp bức nặng nề, chi bộ đã tổ chức, vận động nhân dân đứng lên đấu tranh, trực tiếp lấy lại số lúa bị các địa chủ chiếm giữ. Hàng trăm người dân đã tập trung, kéo đến kho thóc của ba tên địa chủ có tiếng là Nguyễn Lâm Tín, Cửu Thịnh và Cửu Viềng để đòi quyền lợi cho dân nghèo. Trước sức ép lớn của quần chúng, bọn địa chủ và lính đồn đã dùng vũ lực chống trả quyết liệt, khiến một số người tham gia đấu tranh bị thương.

Cuối năm 1931, trước sự phát triển mạnh mẽ của phong trào đấu tranh quần chúng, thực dân Pháp tăng cường các biện pháp đàn áp, lập thêm nhiều đồn bốt, tăng cường lực lượng tuần tra, ngày đêm lùng sục, truy bắt cán bộ và đảng viên cách mạng. Trong hoàn cảnh vô cùng khốc liệt ấy, đồng chí Nguyễn Văn Cát vẫn kiên cường bám trụ cơ sở, tiếp tục duy trì và lãnh đạo phong trào đấu tranh của quần chúng. Tuy nhiên, do sự khủng bố gắt gao của địch, đồng chí bị bắt và bị kết án 3 năm tù giam, 3 năm quản thúc theo Bản án số 13, ngày 16/1/1932, sau đó bị giam giữ tại nhà lao Đà Nẵng.

Dù phải chịu đựng những đòn tra tấn dã man trong nhà tù đế quốc, đồng chí Nguyễn Văn Cát vẫn giữ vững khí tiết của người chiến sĩ cộng sản, không hề khuất phục trước kẻ thù. Sau những năm tháng bị giam cầm, khi trở về quê hương, đồng chí tiếp tục tham gia hoạt động cách mạng ở địa phương.

Dưới sự lãnh đạo của Việt Minh liên tỉnh Nghệ Tĩnh, đầu tháng 6/1945, Chấp ủy Việt Minh Thanh Chương được hình thành. Đồng chí Nguyễn Văn Cát đã cùng nhân dân Thanh Chương đã đứng lên đấu tranh lấy tiền lúa gạo của tổng lý ở các làng cứu đói cho dân, đồng thời trấn áp trừng trị những tên tay sai phản động.

 Nhận chỉ thị của Việt Minh liên tỉnh Nghệ Tĩnh, ngày 16/8/1945 Việt Minh huyện Thanh Chương đã triệu tập Đại hội quyết định thành lập Ủy ban khởi nghĩa các cấp và bàn kế hoạch lãnh đạo nhân dân nổi dậy giành chính quyền. Thực hiện chủ trương của Đại hội, Việt Minh huyện đã quyết định tổ chức cuộc tổng biểu tình toàn huyện vào ngày 18/8 để biểu dương lực lượng và chuẩn bị cho cuộc tổng khởi nghĩa. Được sự bố trí của Cấp uỷ Việt Minh tổng Bích Hào, sáng 18/8/945, đồng chí Nguyễn Văn Cát cùng đoàn người các làng kéo về chợ Phuống, vừa đi vừa hô vang khẩu hiệu:

- Ủng hộ Việt Minh.

- Đã đảo chỉnh phủ bù nhìn thân Nhật.

- Việt Nam độc lập muôn năm.

Bộ máy quan lại, tổng lý từ huyện đến xã đã tan rã trước khí thế cách mạng của quần chúng. Thời cơ cách mạng chín muồi, nhân dân các làng xã sục sôi khí thế đấu tranh giành chính quyền.

 Sáng ngày 23/8/1945, theo lệnh của Ủy ban khởi nghĩa, đồng chí Nguyễn Văn Cát cùng với đoàn người của tổng Bích Hào mang theo giáo mác, gậy gộc, giơ cao cờ đỏ sao vàng, hô vang khẩu hiệu, rầm rập kéo về huyện đường đấu tranh. 10 giờ 30 phút, ngày 23/08/1945, đồng chí Nguyễn Côn thay mặt Việt Minh huyện, dõng dạc tuyên bố xoá bỏ chính quyền thực dân phong kiến ở huyện Thanh Chương, thiết lập chính quyền cách mạng. Sau cuộc mít tinh giành chính quyền huyện, theo kế hoạch của Việt Minh, đồng chí Nguyễn Văn Cát cùng với nhân dân tổng Bích Hào, kéo về chiếm đồn Lương Điền (đồn chợ Đàng).

Sáng ngày 28/8/945, đồng chí Nguyễn Văn Cát cùng Nhân dân trong tổng Bích Hào đã kéo về cửa quán Bích Thị đấu tranh, khiến cho bọn hào lý ở các làng xã phải mang con dấu và sổ sách nạp cho chính quyền cách mạng.

Những năm về sau, đồng chí Nguyễn Văn Cát vẫn sinh hoạt Đảng đều đặn và tích cực tham gia các phong trào ở địa phương. Với quá trình hoạt động bền bỉ và nhiều đóng góp cho cách mạng, đồng chí được công nhận là cán bộ lão thành cách mạng. Đồng chí qua đời năm 1962, hưởng thọ 82 tuổi.

Trong cuộc đời hoạt động cách mạng, đồng chí Nguyễn Văn Cát luôn thể hiện bản lĩnh vững vàng, kiên trì bám sát cơ sở, góp phần quan trọng vào việc xây dựng, tổ chức và duy trì phong trào đấu tranh tại địa phương. Những đóng góp của đồng chí đã góp phần quan trọng vào thắng lợi của phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh, để lại dấu ấn sâu sắc trong lịch sử đấu tranh cách mạng của quê hương Bích Hào nói riêng và tỉnh Nghệ An nói chung.

                                                                                     Nguyễn Thị  Thành Lê

                                                                              Phòng Sưu tầm - Kiểm kê - Bảo quản