7581766

         Đồng chí Dương Đường sinh năm 1889, là người con của làng Quy Vinh, tổng Mỹ Duệ, huyện Cẩm Xuyên (nay thuộc xã Cẩm Bình), tỉnh Hà Tĩnh. Trưởng thành trên mảnh đất giàu truyền thống yêu nước và cách mạng, sớm chứng kiến những cảnh đời cơ cực, tủi nhục, lầm than của người dân mất nước dưới ách thống trị thực dân – phong kiến đã tôi luyện nên ở người thanh niên Quy Vinh một tấm lòng yêu nước nồng nàn và ý chí can trường, sẵn sàng đấu tranh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Năm 1927, khi Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội đẩy mạnh phát triển tổ chức tại Cẩm Xuyên, đồng chí Dương Đường tích cực tham gia tuyên truyền, giác ngộ quần chúng và xây dựng cơ sở cách mạng ở tổng Mỹ Duệ. Trong quá trình hoạt động thực tiễn, đồng chí từng bước được rèn luyện, nâng cao bản lĩnh và năng lực công tác, trở thành một trong những cán bộ nòng cốt, góp phần thúc đẩy phong trào cách mạng ở địa phương.

          Sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930) đã tạo nên bước chuyển mạnh mẽ trong phong trào cách mạng ở Cẩm Xuyên. Cuối tháng 3/1930, tại Hội nghị thành lập Đảng bộ huyện Cẩm Xuyên, đồng chí Dương Đường được chỉ định tham gia Tổng ủy tổng Mỹ Duệ cùng các đồng chí lãnh đạo địa phương, trực tiếp tổ chức và chỉ đạo phong trào cách mạng ở cơ sở. Đây không chỉ là sự ghi nhận quá trình hoạt động, rèn luyện và uy tín của đồng chí trong quần chúng, mà còn thể hiện sự tin tưởng của tổ chức đối với một cán bộ đã trưởng thành từ thực tiễn phong trào.

          Hưởng ứng chủ trương của Tỉnh ủy Hà Tĩnh về tổ chức các hoạt động kỷ niệm Ngày Quốc tế Lao động 1/5/1930, đồng chí Dương Đường cùng các đảng viên trong Tổng ủy tổng Mỹ Duệ tổ chức rải truyền đơn, treo cờ đỏ búa liềm tại nhiều địa điểm, từng bước đưa chủ trương của Đảng đến với nhân dân, tạo tiền đề để các cuộc đấu tranh của nhân dân tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong thời gian tới.

          Cuối  tháng 6/1930, chi bộ ghép Triều Thượng - Quy Vinh được thành lập, đồng chí Dương Đường giữ cương vị Phó Bí thư Chi bộ, phụ trách công tác tổ chức. Trên cương vị này, đồng chí tích cực xây dựng cơ sở Đảng, phát triển lực lượng quần chúng và củng cố phong trào cách mạng. Gia đình đồng chí trở thành một trong những cơ sở hoạt động bí mật quan trọng của Đảng ở tổng Mỹ Duệ, là nơi cán bộ về hội họp, in ấn tài liệu và chỉ đạo phong trào. Người thân trong gia đình luôn tận tình phục vụ, bảo vệ an toàn cho cán bộ cách mạng. Trong thời kỳ này, những chiếc đĩa, chiếc bát bình dị của gia đình gắn liền với những bữa cơm đùm bọc, nuôi giấu cán bộ Đảng qua những ngày gian khó. Bên cạnh đó, nhà thờ họ Dương cũng được sử dụng làm địa điểm hội họp bí mật của chi bộ dưới hình thức sinh hoạt dòng họ. Tại ngôi nhà thờ tôn nghiêm này, chiếc trống  của dòng họ đã gánh vác một sứ mệnh lịch sử đặc biệt. Trong những ngày thường, tiếng trống là ám hiệu báo động kịp thời cho cán bộ khi có nguy hiểm cận kề. Đến khi phong trào đấu tranh bùng nổ, chiếc trống ấy lại vang lên vang dội, trở thành vũ khí cổ động và biểu dương lực lượng, thôi thúc hàng trăm quần chúng nhân dân tổng Mỹ Duệ dũng cảm tiến lên trong các cuộc biểu tình, làm lung lay bộ máy cai trị của bọn thực dân phong kiến trong những năm 1930 - 1931.

          Ngày 17/7/1930, tại Đại hội Đảng bộ huyện Cẩm Xuyên, đồng chí Dương Đường được bầu vào Ban Chấp hành Huyện ủy. Với cương vị mới, đồng chí trực tiếp chỉ đạo xây dựng và phát triển các tổ chức quần chúng ở tổng Mỹ Duệ. Các tổ chức quần chúng như Nông hội đỏ, Thanh niên, Phụ nữ... lần lượt được thành lập, tạo nên lực lượng chính trị vững mạnh ở cơ sở.

          Thực hiện chủ trương của Huyện ủy và Tỉnh ủy lâm thời Hà Tĩnh, đồng chí Dương Đường trực tiếp xuống các cơ sở vận động quần chúng chuẩn bị cho cuộc biểu tình lịch sử ngày 8/9/1930. Chiều 7/9, đồng chí cùng các đảng viên tổ chức lực lượng tập kết tại Gia Dù, chuẩn bị hậu cần và phối hợp các đoàn biểu tình từ nhiều địa phương về hội quân. Sáng 8/9, hàng vạn quần chúng Cẩm Xuyên và Thạch Hà tiến về thị xã Hà Tĩnh đấu tranh đòi quyền dân sinh, dân chủ.

Đoàn biểu tình được tổ chức chặt chẽ, hàng ngũ chỉnh tề, có các đội tự vệ bảo vệ, vừa đi vừa hô vang các khẩu hiệu:

- Tinh thần ngày 1/5 muôn năm!
- Phản đối đế quốc chiến tranh!
- Hòa bình thế giới muôn năm!
- Bãi bỏ thuế chợ thuế đò
- Phản đối sự tàn sát dã man ở Thanh Chương, Nam Đàn, Nghệ An...

Đoàn biểu tình đã đưa yêu sách cho bọn thống trị. Bọn giám binh đưa lính ra đàn áp, nhưng quần chúng vẫn không hề lùi bước. Bọn tòa sứ phải chấp nhận yêu sách của đoàn biểu tình. Sau cuộc biểu tình, thực dân Pháp tiến hành khủng bố, bắt giữ hơn 70 người, trong đó có đồng chí Dương Đường.

          Trong nhà lao Hà Tĩnh, mặc dù bị tra tấn bằng nhiều cực hình dã man, đồng chí vẫn giữ vững khí tiết của người cộng sản, kiên quyết không khuất phục trước kẻ thù. Ý chí kiên cường của đồng chí là biểu tượng cho tinh thần bất khuất của những chiến sĩ cách mạng trong cao trào Xô viết Nghệ Tĩnh.

          Được trả tự do cuối năm 1933, đồng chí tiếp tục bắt liên lạc với các đảng viên cũ để khôi phục phong trào cách mạng. Trong điều kiện tổ chức Đảng bị thực dân Pháp khủng bố gắt gao, đồng chí cùng các đồng chí ở Quy Vinh – Triều Thượng kiên trì duy trì cơ sở Đảng, tuyên truyền giác ngộ quần chúng và giữ vững ngọn lửa cách mạng ở địa phương. Đồng chí tham gia mở lớp dạy chữ Quốc ngữ, thông qua các hội quần chúng hoạt động hợp pháp để tuyên truyền chủ trương của Đảng, giáo dục lòng yêu nước và vận động nhân dân đấu tranh đòi quyền dân sinh, dân chủ.

          Năm 1939, khi phong trào cách mạng của quần chúng đang dâng cao, Mặt trận Nhân dân Pháp bị lật đổ, chính quyền phản động lên nắm chính quyền và thẳng tay đàn áp phong trào cách mạng ở thuộc địa. Để tránh sự truy lùng của địch, đồng chí Dương Đường phải tạm thời rời quê hương, hoạt động bí mật. Dù vậy, đồng chí vẫn giữ vững mối liên lạc với tổ chức, tiếp tục cống hiến cho sự nghiệp cách mạng. Giữa năm 1942, đồng chí bí mật trở về Cẩm Xuyên, cùng các đồng chí ở địa phương, khôi phục cơ sở Đảng, xây dựng lực lượng Việt Minh và chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa.

          Tháng 8/1945, với cương vị Ủy viên tổng ủy Việt Minh, đồng chí trực tiếp lãnh đạo nhân dân giành chính quyền ở địa phương và được giao giữ chức Chủ tịch Việt Minh làng Quy Vinh, góp phần vào thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám trên quê hương Cẩm Xuyên.

          Sau Cách mạng Tháng Tám, đồng chí tiếp tục tham gia xây dựng chính quyền cách mạng, tích cực phục vụ sự nghiệp kháng chiến cho đến khi qua đời năm 1965.

          Gần bốn mươi năm hoạt động cách mạng, từ những ngày đầu xây dựng cơ sở Đảng ở tổng Mỹ Duệ, tham gia lãnh đạo phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh, trải qua những năm tháng tù đày cho đến khi giành chính quyền cách mạng, đồng chí Dương Đường luôn thể hiện phẩm chất của người chiến sĩ cộng sản kiên trung, suốt đời cống hiến cho Đảng, cho dân tộc và quê hương. Với những đóng góp to lớn đó, đồng chí được Đảng và Nhà nước tặng thưởng Huân chương Chiến thắng hạng Nhất, Huân chương Kháng chiến hạng Nhì cùng nhiều phần thưởng cao quý khác.

Những hiện vật đĩa sứ, bát yêu, trống là những kỷ vật gắn bó với cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí Dương Đường, được gia đình gìn giữ cẩn thận qua nhiều năm. Tháng 5/2015, ông Dương Thanh, 90 tuổi, con trai cả của đồng chí Dương Đường, đại diện gia đình đã đồng ý trao tặng các hiện vật cho Bảo tàng Xô viết Nghệ Tĩnh (nay là Bảo tàng Nghệ An – Xô viết Nghệ Tĩnh) để lưu giữ, bảo quản và phát huy giá trị nhằm giáo dục truyền thống lịch sử cho công chúng, nhất là thế hệ trẻ trên quê hương Xô Viết anh hùng./.  

Tài liệu tham khảo:

-        Lịch sử Đảng bộ Cẩm Xuyên, xuất bản  năm 2010

-        Lịch sử Đảng bộ xã Cẩm Thành, xuất bản  năm 2005

-         Hồ sơ, lý lịch hiện vật lưu tại kho Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh sưu tầm vào tháng 5/2015

Trống của nhà thờ họ Dương ở làng Quy Vinh, tổng Mỹ Duệ, huyện Cẩm Xuyên (nay thuộc xã Cẩm Bình), tỉnh Hà Tĩnh dùng làm vũ khí cổ động các cuộc đấu tranh thời kỳ 1930-1931

Đĩa, bát của gia đình đồng chí Dương Đường

dùng nuôi giấu cán bộ Đảng trong những năm 1930-1931.