7582270

Trong kho tàng di sản văn hóa Việt Nam, các hiện vật thời trung đại giữ vai trò đặc biệt quan trọng, phản ánh trình độ kỹ thuật, tư duy thẩm mỹ và đời sống tinh thần của dân tộc. Trong số đó, chuông đồng thời Trần (thể kỷ XIII- XIV) là một loại hình di vật tiêu biểu, gắn liền với sự phát triển mạnh mẽ của Phật giáo và đời sống tín ngưỡng dân gian. Việc nghiên cứu chuông đồng thời Trần giúp chúng ta hiểu sâu hơn về xã hội, văn hóa và mỹ thuật Việt Nam thời trung đại.

Tại Bảo tàng Nghệ An - Xô Viết Nghệ Tĩnh cơ sơ số 7 có lưu giữ và bảo quản một chiếc chuông đồng thời Trần mang số hiệu BTNA 2646/ KL 697. Chuông được anh Hồ Danh Hải, xóm 4, xã Diễn Lộc, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An phát hiện được năm 2004 trong quá trình xây dựng. Theo tư liệu hiện lưu tại Bảo tàng Nghệ An- Xô Viết Nghệ Tĩnh, xã Diễn Lộc trước năm 1945 có chùa Kẻ Tạnh, đến sau cách mạng tháng 8/1945 các công trình này đã bị phá hủy hoàn toàn.  

Chuông nằm sâu trong lòng đất với độ sâu 1,5 m. Mặc dù nằm dưới lòng đất nhiều năm nhưng quả chuông còn nguyên vẹn. Chiều cao của chuông là 81cm (cả quai); quai cao 0,21cm, thân cao 60cm. Đường kính miệng 49,5 cm, nặng 97kg. Thân chuông hình trụ tròn liền khối bằng đồng, đỉnh phẳng rộng. Thân chia thành 8 khoảng, ngăn cách nhau bởi 5 đường chỉ nổi theo chiều dọc và hai đường chỉ nổi theo chiều ngang. Trên thân có 4 núm đúc nổi hình tròn có vòng núm đinh bao quanh vừa tạo điểm nhấn trang trí  vừa mang phong cách đặc trưng của chuông cổ Việt Nam.

Quai chuông có hình rồng hai đầu đấu lưng vào nhau thành hình vòng cung. Đường nét thân rồng khum thành một vòng cung đều chắc khỏe có thể treo trên giá chịu được trọng lượng gần 100kg của quả chuông. Đỉnh quai hình nậm rượu, hai đầu rồng đối xứng nhau, mũi cao, miệng há nhỏ, chân khuỳnh bám chặt vào đỉnh chuông, bờm có 4 giải, vây nhọn sắc chạy dọc sống lưng, vẩy hình lông công kép, chân 4 móng. Các đường nét không quá cầu kỳ nhưng khỏe khắn, đậm chất nghệ thuật thời Trần với vẻ mạnh mẽ và giản dị. Miệng chuông hơi loe, đường kính 49,5cm, mép miệng đúc nổi các cánh sen kép.

Chuông Diễn Lộc mang những đặc trưng của chuông thời Trần. Hiện nay, chuông thời Trần rất hiếm và chỉ có 3 hiện vật đã trở thành bảo vật quốc gia là chuông chùa Vân Bản phát hiện ở Đồ Sơn ( Hải Phòng), chuông chùa Bình Lâm, xã Phú Linh, huyện Vị Xuyên ( Hà Giang), chuông chùa Rối ( Hà Tĩnh).

So sánh chuông chùa Rối, chuông chùa Vân Bản, chuông chùa Bình Lâm với chuông đồng được phát hiện tại xã Diễn Lộc có nhiều điểm tương đồng và một số điểm khác biệt. Điểm tương đồng là thân chuông trang trí gờ nổi chia làm 8 ô, 4 ô hình thang, 4 ô hình chữ nhật. Trang trí quai chuông đến đầu thân rồng khum, toàn thân vảy cá chép. Núm thỉnh chuông đều hình tròn và có đến 6 núm vị trí bố trí giống nhau. Miệng chuông trang trí hoa sen úp cánh to và cánh nhỏ xen kẽ nhau... Điểm khác biệt là cả 3 quả chuông kể trên đều có minh văn, riêng chuông đồng Diễn Lộc không có minh văn.

Sự so sánh này cho ta thấy sự đa dạng, riêng có của từng quả chuông đời Trần, phản ánh sự đồng nhất và đa dạng văn hóa vùng miền trong kỹ nghệ chế tác, mỹ thuật, thị hiếu thẩm mỹ của các vùng quê Việt.

          Những yếu tố trên cho thấy: Chuông Diễn Lộc phản ánh nhiều yếu tố lịch sử, văn hóa khác biệt của xứ Nghệ, là một minh chứng cho sự phồn thịnh của văn hóa Phật giáo đời Trần trên vùng biên viễn phía Nam Tổ quốc thời ấy. Đây là thời kỳ Phật giáo phát triển cực thịnh, đã trở thành quốc giáo. Các vua Trần đều là phật tử. Phật hoàng Trần Nhân Tông (1258-1308) còn là người sáng lập ra Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử. Thời Trần, chùa chiền được xây cất nhiều nơi, trong kế sách giữ nước của các vua Trần, chùa còn là cột mốc văn hóa trấn ải vùng biên ải, là nơi tập hợp, quy tụ lòng dân kháng chiến thắng lợi, kiến quốc thành công. Nếu như chùa Vân Bản là cột mốc văn hóa vùng duyên hải-một trong những tiền đồn Biển Đông thì chùa Bảo Lâm là cột mốc văn hóa vùng biên cương phía Bắc Tổ quốc, còn chuông Diễn Lộc là cột mốc văn hóa cực Nam Tổ quốc lúc bấy giờ. Tiếp cận chuông Diễn Lộc trên giác độ đó cho ta thêm những hiểu biết về sự nhập thế của Phật giáo đời Trần. Phật giáo gắn liền cùng xã tắc, cùng vận mệnh an nguy của đất nước.