7548786

Tổng Đặng Sơn, phủ Anh Sơn (nay thuộc xã Đô Lương, tỉnh Nghệ An) là vùng đất giàu truyền thống lịch sử và văn hóa, có địa thế chiến lược nằm dọc theo dòng sông Lam. Tháng 9 năm 1929, Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng Phủ Anh Sơn ra đời tại làng Dương Xuân, tạo ra một cú hích lịch sử lan tỏa mạnh mẽ sang các vùng lân cận. Rất nhanh sau đó, cũng trong tháng 9 năm 1929, một chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng đã được thành lập ngay tại làng Lương Sơn thuộc tổng Đặng Sơn. Sự xuất hiện của tổ chức Đảng cơ sở tại đây đã đặt nền móng vững chắc về mặt tổ chức, chuyển hóa tư tưởng yêu nước tự phát của quần chúng thành phong trào đấu tranh tự giác, có tổ chức, có kỷ luật. Mảnh đất Đặng Sơn từ thời điểm đó đã mang trong mình sứ mệnh là “cái nôi” khơi nguồn cho ngọn lửa cách mạng của toàn vùng Đô Lương.

Trong thế hệ những người cộng sản đầu tiên gieo mầm cách mạng trên mảnh đất Đô Lương, đồng chí Bùi Thế Thuận là tấm gương sáng ngời về ý chí, trí tuệ và tinh thần kiên trung bất khuất. Trước khi cao trào cách mạng chính thức bùng nổ, nhận thức được tầm quan trọng của việc xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân và nâng cao dân trí, đồng chí Bùi Thế Thuận đã cùng với các đồng chí cốt cán như Bùi Văn Thừa, Lê Văn Kinh chủ động tìm kiếm các phương thức hoạt động linh hoạt, hợp pháp nhằm thâm nhập sâu vào quần chúng. Đồng chí đã trực tiếp đứng ra thành lập các phường hội sản xuất, phường ái hữu, vừa để hỗ trợ đời sống kinh tế cho nông dân và thợ thủ công nghèo, vừa khéo léo biến các tổ chức này thành nơi tập hợp lực lượng, giác ngộ lập trường giai cấp. Đặc biệt, thông qua việc mở các lớp dạy chữ Quốc ngữ độc lập, dưới danh nghĩa một người thầy giáo, đồng chí Bùi Thế Thuận đã không quản ngại nguy hiểm, di chuyển qua nhiều địa bàn trong vùng để truyền bá tư tưởng yêu nước. Trong các buổi học bí mật, tác phẩm “Đường Kách mệnh” và các chủ trương cứu nước của Đảng đã được ông chuyển tải một cách giản dị, sâu sắc, giúp thức tỉnh lòng tự tôn dân tộc và tinh thần cách mạng của nhân dân Đặng Sơn.

Khi Đảng Cộng sản Việt Nam chính thức được thành lập, đồng chí Bùi Thế Thuận với uy tín sâu rộng và năng lực thực tiễn phong phú đã trở thành người đứng đầu, quy tụ phong trào cách mạng tại cơ sở. Vào đêm 14 rạng sáng ngày 15 tháng 3 năm 1930, chi bộ Đảng chính thức của vùng được thành lập tại làng Lương Sơn với mật danh là chi bộ “Đ”, hiệu Bạch Linh, ban đầu gồm 3 đảng viên. Đến tháng 5 năm 1930, đồng chí Bùi Thế Thuận được tổ chức tín nhiệm cử giữ chức vụ Bí thư Chi bộ. Trước sự phát triển thần tốc của phong trào và số lượng đảng viên tăng nhanh, đến cuối tháng 8 năm 1930, Chi bộ “Đ” được chia tách thành ba chi bộ độc lập nhằm tối ưu hóa công tác chỉ đạo trực tiếp tại từng địa bàn, bao gồm các chi bộ Bạch Linh, Bạch Thược và Bạch Truật. Trong đó, đồng chí Bùi Thế Thuận trực tiếp làm Bí thư Chi bộ Bạch Thược, phụ trách chuyên biệt địa bàn Lương Sơn và các làng phụ cận. Trên cương vị này, đồng chí đã dồn toàn bộ tâm huyết vào việc xây dựng, củng cố hệ thống Nông hội đỏ và đặc biệt là Đội Tự vệ đỏ làng Lương Sơn, biến nơi đây thành một căn cứ địa vững chắc, nơi đặt cơ sở in ấn, phát tán tài liệu cách mạng và là “địa chỉ đỏ”  nuôi giấu cán bộ.

Bước sang đầu năm 1931, dù phong trào cách mạng chịu tổn thất lớn trước các đợt khủng bố gắt gao của địch từ mùa thu năm 1930, các tổ chức Xô viết tại địa phương vẫn kiên cường duy trì hoạt động. Để cứu vãn tình thế, thực dân Pháp và chính quyền phong kiến Nam triều càng điên cuồng đẩy mạnh chiến dịch “khủng bố trắng” nhằm triệt hạ tận gốc các cơ sở Đảng. Để bảo vệ thành quả cách mạng và tính mạng của quần chúng nhân dân, chi bộ Đảng tổng Đặng Sơn đã giao nhiệm vụ cho lực lượng Tự vệ đỏ phải kiên quyết loại bỏ các phần tử tay sai đắc lực, mật thám ác ôn của địch. Thực hiện chỉ thị đó, vào đêm 21 rạng sáng ngày 22 tháng 4 năm 1931, đồng chí Bùi Thế Thuận đã trực tiếp chỉ huy Đội Tự vệ đỏ thực hiện thành công nhiệm vụ trừng trị tên phó tổng Đặng Sơn- một kẻ tay sai khét tiếng có nhiều nợ máu với cách mạng.

Sự kiện trừng trị tên phó tổng ác ôn đã khiến kẻ thù lồng lộn tức tối. Ngay trong sáng ngày 22/4/1931, thực dân Pháp phối hợp với chính quyền phủ Anh Sơn huy động binh lính bao vây chặt làng Lương Sơn theo phương thức cô lập hoàn toàn, nội bất xuất, ngoại bất nhập, cấm chợ, cấm đò nhằm truy lùng bằng được ban lãnh đạo chi bộ. Chúng tuyên bố trước nhân dân rằng nếu không bắt được Bùi Thế Thuận thì sẽ tiến hành triệt hạ, tàn sát và thiêu rụi toàn bộ ngôi làng. Trước tình thế ngàn cân treo sợi tóc đe dọa trực tiếp đến sinh mạng của hàng trăm người dân vô tội, đồng chí Bùi Thế Thuận đã đưa ra một quyết định trở về làng, chấp nhận hy sinh để cứu bà con và bảo vệ cách mạng. Đồng chí chủ động rời bỏ nơi ẩn nấp an toàn, hiên ngang bước ra nhận trách nhiệm về mình để thu hút sự chú ý của quân thù, chấp nhận hy sinh bản thân nhằm giải tỏa vòng vây cho dân làng và kéo dài thời gian cho các đồng chí khác kịp thời tiêu hủy tài liệu bí mật của Đảng. Sau đó, đồng chí cùng với các chiến sĩ tự vệ cốt cán của Đội Tự vệ đỏ lần lượt sa vào tay giặc.

Sau nhiều ngày tra tấn dã man, dùng đủ mọi cực hình bức cung nhưng không thể khuất phục được ý chí sắt đá của những người con Đặng Sơn, sáng ngày 25 tháng 4 năm 1931, Tri phủ Anh Sơn là Hà Văn Ngoạn đã cho giải các tù chính trị về lại sân Đình Lương Sơn. Chúng ép buộc đông đảo quần chúng nhân dân phải đến chứng kiến cuộc hành hình công khai nhằm uy hiếp, làm thui chột tinh thần cách mạng của địa phương. Tại sân đình, trước họng súng tàn bạo của quân thù, đồng chí Bí thư Chi bộ Bùi Thế Thuận và người chiến sĩ tự vệ trẻ tuổi nhất đồng chí Võ Văn Thởn - khi ấy vừa tròn 20 tuổi đã hiên ngang bước lên pháp trường. Trước khi loạt đạn tội ác vang lên, tiếng hô đanh thép, bất tử của các đồng chí đã vang vọng khắp không gian: “Cách mạng muôn năm! Đảng Cộng sản Đông Dương muôn năm! Cách mạng nhất định thắng lợi!”. Ba ngày sau, vào ngày 28 tháng 4 năm 1931, kẻ thù tiếp tục đưa 5 chiến sĩ tự vệ đỏ còn lại gồm các đồng chí Đặng Duy Liên, Bùi Thế Thúc, Bùi Văn Nành, Hoàng Bá Biền và Hoàng Bá Bèn ra xử bắn tại sân đình với cùng một tư thế hiên ngang không khuất phục. Khúc tráng ca của 7 chiến sĩ Tự vệ đỏ tại sân Đình Lương Sơn đã trở thành biểu tượng đỉnh cao của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, minh chứng cho tinh thần “thà chết không làm nô lệ” của thế hệ chiến sĩ Xô viết Nghệ - Tĩnh trên mảnh đất Đô Lương.

Nhà bia tưởng niệm 7 liệt sỹ tự vệ đỏ hy sinh tháng 4/1931

Nằm ở xóm 2, xã Bắc Sơn, huyện Đô Lương cũ, nay thuộc xã Đô Lương - Đình Lương Sơn là một công trình kiến trúc cổ kính được xây dựng từ thời Hậu Lê vào năm 1852. Nguyên thủy đây là nơi thờ các vị thành hoàng có công khai hoang lập ấp và là thiết chế tín ngưỡng văn hóa của làng xã phong kiến, ngôi đình đã trải qua một sự chuyển dịch công năng lịch sử vô cùng đặc biệt trong cao trào 1930 - 1931. Dưới sự chỉ đạo mưu trí của chi bộ Đảng do đồng chí Bùi Thế Thuận đứng đầu, Đình Lương Sơn đã được cải biến thành một địa bàn hoạt động, đấu tranh với hệ thống chính quyền thực dân. Ngôi đình cổ kính trở thành tổng hành dinh bí mật, nơi chứng kiến những quyết định mang tính chiến lược của chi bộ, nơi cất giấu vũ khí thô sơ và là xưởng in ấn truyền đơn đêm ngày hoạt động để kịp thời cung cấp cho các cuộc biểu tình của nhân dân toàn vùng Đô Lương.

Đình Lương Sơn (xã Đô Lương)

Sự kiện có ý nghĩa nhất của Đình Lương Sơn trong giai đoạn đầu của cao trào Xô viết Nghệ Tĩnh, đó là ngày 7 tháng 11 năm 1930, nhân dịp kỷ niệm Cách mạng tháng Mười Nga. Tại sân đình, dưới sự lãnh đạo của chi bộ và sự bảo vệ của lực lượng Tự vệ đỏ, một cuộc mít tinh quy mô lớn đã được tổ chức, thu hút hàng trăm quần chúng nhân dân tham gia, giương cao lá cờ đỏ búa liềm thể hiện ý chí quyết tâm giành chính quyền. Để dập tắt phong trào, thực dân Pháp đã xả súng trực tiếp vào đoàn biểu tinh tay không, khiến 3 quần chúng yêu nước hy sinh tại chỗ. Tuy nhiên, máu của các liệt sĩ không làm người dân run sợ; trái lại, đồng chí Bùi Thế Thuận đã biến không gian Đình Lương Sơn ngay sau đó thành một diễn đàn vạch trần tội ác của kẻ thù, củng cố thêm khối liên minh công nông vững chắc. Đình Lương Sơn từ một thiết chế tâm linh thuần túy đã trở thành trung tâm của bão táp cách mạng, là nhân chứng cho tinh thần chiến đấu quả cảm của nhân dân tổng Đặng Sơn.

Trong cao trào Xô Viết nghệ Tĩnh 1930-1931, nơi đây là cái nôi cách mạng, nơi thành lập chi bộ Đảng đầu tiên của vùng và là nơi chứng kiến sự hy sinh anh dũng của 7 chiến sĩ tự vệ đỏ vào tháng 4 năm 1931.

Sự hy sinh oanh liệt của đồng chí Bùi Thế Thuận cùng 6 chiến sĩ Tự vệ đỏ đã viết nên một trang sử vàng, để lại giá trị tinh thần vô giá và làm thay đổi hoàn toàn căn tính của một vùng quê, biến làng Lương Sơn thành một “Làng Đỏ” anh hùng lưu danh trong sử sách. Để ghi nhớ công ơn của các bậc tiền nhân, Đảng bộ và nhân dân xã Bắc Sơn đã lấy ngày 25 tháng 4 hằng năm làm Ngày truyền thống cách mạng của quê hương. Trải qua những thăng trầm của lịch sử và thời gian, Đình Lương Sơn từ một chứng nhân lịch sử bi hùng đã được Nhà nước và nhân dân trân trọng bảo tồn, vinh danh nhằm khẳng định vị thế là một di sản cách mạng vô giá.

Các đồng chí lãnh đạo tỉnh trao Bằng xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt

“Những địa điểm ghi dấu phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh (1930-1931) tại Nghệ An” cho xã Đô Lương

 ngày 25/4/2026

Sự kiện đón nhận Bằng xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt ⁽¹⁾ Di tích lịch sử những địa điểm ghi dấu phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh (1930-1931) tại Nghệ An vào tháng 4 năm 2026 vừa qua là một sự ghi nhận trang trọng, tương xứng với giá trị lịch sử cách mạng to lớn mà ngôi đình đang lưu giữ. Đình Lương Sơn giờ đây không chỉ là một công trình kiến trúc cổ kính với những mảng chạm khắc rồng phượng tinh xảo của các nghệ nhân thời Hậu Lê, mà đã trở thành một “địa chỉ đỏ” thiêng liêng, một trường học thực tiễn sống động để giáo dục lòng yêu nước, ý chí tự lực tự cường cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí Bùi Thế Thuận - từ một người thầy giáo gieo mầm tư tưởng yêu nước, một Bí thư chi bộ mưu trí, cho đến một người anh hùng hiên ngang nhận cái chết về mình để bảo vệ nhân dân - là tấm gương sáng ngời về đạo đức cách mạng. Sự hy sinh của ông cùng các chiến sĩ Tự vệ đỏ tại sân Đình Lương Sơn đã hòa quyện vào cấu trúc tâm linh và lịch sử của ngôi đình cổ, biến nơi đây thành một biểu tượng bất tử của tinh thần bất khuất của nhân dân Đặng Sơn. Việc bảo tồn, phát huy giá trị của Di tích đặc biệt Đình Lương Sơn không chỉ là trách nhiệm tri ân quá khứ, mà còn là hành động thiết thực để tiếp thêm nguồn sức mạnh tinh thần to lớn cho nhân dân Đô Lương nói riêng và tỉnh Nghệ An nói chung trên con đường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc./.

Tài liệu tham khảo:

- Ban Chấp hành Đảng bộ huyện Đô Lương (2005), Lịch sử Đảng bộ huyện Đô Lương, Tập 1 (1930 - 1963), Nhà xuất bản Nghệ An, Nghệ An.

-  Ban Chấp hành Đảng bộ xã Đặng Sơn (2015), Lịch sử Đảng bộ xã Đặng Sơn (1930 - 2014), Nhà xuất bản Văn học, Hà Nội.

-  Ban quản lý Di tích tỉnh Nghệ An. (2025). Hồ sơ khoa học xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt: Những địa điểm ghi dấu phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh (1930-1931) tại Nghệ An - Hạng mục Đình Lương Sơn.

- ^{(1 )}Thủ tướng Chính phủ. (2025). Quyết định số 957/QĐ-TTg ngày 11/9/2025 về việc xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt, Hà Nội.